Tác giả/Tác phẩm
Tìm kiếm
Quick Login
Lịch
Thống kê
5 May.2014

'Gặp thời thế, thế thời phải thế'

BBC: 10:51 GMT - thứ  hai, 5 tháng 5, 2014
 
    Diễn đàn kinh tế mùa Xuân 2014

Diễn đàn Kinh tế mùa Xuân 2014 được nhóm trong bối cảnh Việt  Nam đang đàm phán vào TPP

Lại một năm nữa vụt qua. Vài sự kiện gây chú ý của Diễn đàn  Kinh tế mùa xuân (DĐKTMX) năm 2014 đã làm cho hoạt động này “vươn lên một tầm  cao mới” so với diễn đàn cùng tên năm 2013 như thế nào?

Năm 2013, thành phố biển Nha Trang êm ả đã lần đầu tiên rộn lên lời phản biện  dậy sóng của một số chuyên gia “cận thần” như nguyên Thống đốc Ngân hàng Nhà  nước Cao Sĩ Kiêm, TS Trịnh Quang Anh thuộc Tập đoàn Đầu tư Phát triển Việt Nam,  PGS.TS Trần Đình Thiên và TS Tô Ánh Dương thuộc Viện Kinh tế Việt Nam. Lần đầu  tiên từ thời khủng hoảng 2008, con số nợ xấu của giới ngân hàng được các chuyên  gia tiết lộ lên đến nửa triệu tỷ đồng.

"Chỉ trước Diễn đàn kinh tế mùa xuân 2013 vài  tháng, thế hệ kế nhiệm của ông Cao Sĩ Kiêm là thống đốc Ngân hàng nhà nước  Nguyễn Văn Bình vẫn cố tâm “cưỡng chế” số nợ xấu chỉ khoảng hơn 100.000 tỷ  đồng"

TS. Phạm Chí Dũng

Dù chưa đủ độ dồn nén để thốt lên một tiếng nói thống thiết từ đáy lòng, song  vài con số mà những chuyên gia sống trong lòng chế độ buột miệng cũng đủ phác tả  về một bức tranh dối trá được giới chính khách cầm cân nảy mực tham mưu cho  Chính phủ dàn dựng.

Có lẽ vì lý do “phản biện nội bộ”, sau khi DĐKTMX năm 2013 đóng cửa, không  khí có vẻ đáng ngạc nhiên là đã không có một phản ứng mở chính thức nào từ phía  Ngân hàng nhà nước về con số nợ xấu, khác nhiều với việc cơ quan này lập tức  tuyên bố đánh giá vào đầu năm 2014 của Tổ chức xếp hạng tín nhiệm quốc tế  Moody’s về tỷ lệ nợ xấu của Việt Nam là 13% “chỉ mang tính tham khảo”.

DĐKTMX năm 2013 cũng vì thế và cách nào đó có thể được ghi nhận là sự kiện  phản biện đầu tiên của giới chuyên gia nhà nước, xảy đến sau một sự kiện khác  chấn động hơn rất nhiều: vào tháng Giêng năm 2013, một nhóm trí thức gồm 72  người đã lần lần đầu tiên tung ra bản kiến nghị chính trị với đòi hỏi xóa bỏ  điều 4 Hiến pháp về vai trò độc đảng, xây dựng cơ chế tam quyền phân lập, tổ  chức trưng cầu dân ý, quân đội chỉ trung thành với Tổ quốc…

Tuy chưa có nổi một diễn đàn ngoài đường phố, song giới phản biện lề trái  hiển nhiên đã đi trước tất cả các diễn đàn chính thức. Không những thế, sóng  xung kích của “Kiến nghị 72” còn làm nên một kích thích tố để khởi động cho chu  kỳ giao thoa đầu tiên của giới phản biện giữa hai lề vào nửa đầu năm 2013.

Miệng vực đen bạc

Kinh tế Việt Nam

Nhiều vấn đề từ nợ xấu, quản lý ngân hàng lỏng lẻo và tham  nhũng từ vài năm trước tiếp tục phải xử lý.

Bảy tháng sau DĐKTMX năm 2013, mùa thu Hà Nội đã càng thêm ảm đạm trước một  bức tranh khác hẳn về nợ công: một diễn đàn kinh tế tiếp nối đã bật lên con số  nợ công quốc gia lên tới 95% GDP, xa biệt rất nhiều so với tỷ lệ 55% GDP từ nhát  cọ siêu thực trong báo cáo chính phủ.

Hẳn nhiên, không cần học hết lớp ba cũng có thể tính ra độ chênh lệch giữa  thực tế và báo cáo là hơn 3 lần đối với nợ xấu, và gần 2 lần đối với nợ  công.

Dường như chu kỳ tâm lý học phản biện đã chạm đến điểm phát tiết. Vào đầu năm  2013 khi diễn ra DĐKTMX, con số doanh nghiệp phải giải thể và phá sản trên toàn  quốc đã lên tới chẵn 100.000 - theo công bố chưa hề có tiền lệ của Ủy ban thường  vụ quốc hội - chiếm tới 18% tổng doanh nghiệp đăng ký hoạt động.

"Một lần nữa và còn hơn lần trước, giới chuyên  gia cận thần có xu hướng độc lập hơn khi nói thẳng là nợ xấu đã chưa hề được  giải quyết, hoặc chỉ được xử lý theo kiểu “bút toán”, và cái gọi là “Công ty  quản lý tài sản quốc gia” cho tới nay đã chỉ mua chưa đầy 10% số nợ xấu nhưng  lại chẳng biết bán cho ai…"

TS. Phạm Chí Dũng

Nhưng vào tháng 4/2014, cuộc gặp mặt của “giới tinh hoa doanh nghiệp” với Thủ  tướng chính phủ đã mô tả một tiếng kêu quá sức não nề: một ước tính cho thấy có  đến 300.000 doanh nghiệp dù đăng ký kinh doanh nhưng không còn hoạt động trên  thực tế. Con số này thậm chí còn cao hơn hẳn số ước tính 200.000 doanh nghiệp  “không có khả năng đóng thuế” mà vài chuyên gia phản biện bật ra vào đầu năm  2013.

Nếu tổng số doanh nghiệp đăng ký hoạt động trên toàn quốc vẫn giữ nguyên con  số khoảng 570.000, điều hiển nhiên mà các học sinh lớp ba có thể tính ra là có  đến 60% doanh nghiệp biến mất trong một nền kinh tế “GDP năm sau cao hơn năm  trước” và còn chưa lao đến đáy.

Tháng 4/2014 cũng là thời điểm khởi động cho DĐKTMX trong năm, cũng tại một  thành phố biển nhưng lại sát tầm Trung Quốc - Vịnh Hạ Long, một lần nữa, nợ xấu  và nợ công lại là chủ điểm của những chuyên gia đã không còn quá e sợ công tác  tổ chức và điều chuyển nhân sự của Bộ Nội vụ và Văn phòng chính phủ. Một lần nữa  và còn hơn lần trước, giới chuyên gia cận thần có xu hướng độc lập hơn khi nói  thẳng là nợ xấu đã chưa hề được giải quyết, hoặc chỉ được xử lý theo kiểu “bút  toán”, và cái gọi là “Công ty quản lý tài sản quốc gia” cho tới nay đã chỉ mua  chưa đầy 10% số nợ xấu nhưng lại chẳng biết bán cho ai… Trong khi đó, tỷ lệ nợ  công trên tổng sản phẩm quốc nội đã lên gần 100%, có nghĩa là ngân sách chính  phủ đang ăn thâm vào vốn của mình và hầu như các mảng an sinh xã hội đều đang  đứng trên miệng vực đen hút.

Thế nhưng, hiện tượng lạ lùng của DĐKTMX năm 2014 lại không chỉ là cơn ung  thư di căn giai đoạn cuối mang tên “Nợ xấu - Nợ công”. Nút tối đen bạc của nền  chính trị luôn làm lóe ra một thứ ánh sáng thất thường và có vẻ miễn cưỡng. Vào  một ngày trời sáng ra như thế, một chuyên gia cao cấp là Trương Đình Tuyển đã  lần đầu tiên phát ngôn “Đã đến lúc cần thừa nhận Xã hội dân sự”.

“Thế thời phải thế”

Ông Trần Đình Thiên

Kinh tế gia Trần Đình Thiên nói về thực trạng nợ nần nghiêm  trọng

Nếu vào năm 2013, Viện trưởng Viện kinh tế Việt Nam Trần Đình Thiên là người  đầu tiên dám phát pháo về thực trạng nợ nần mà trái ngược hoàn toàn với ý chí  “nợ công vẫn ổn định” của Thủ tướng chính phủ Nguyễn Tấn Dũng, thì vào năm nay  nguyên bộ trưởng Bộ Thương mại và cũng là nguyên bí thư tỉnh ủy Nghệ An Trương  Đình Tuyển đã trở thành quan chức thứ hai “thức tỉnh”, nhưng nhấn mạnh về một  mảng màu cực kỳ mẫn cảm: xã hội dân sự. Thái độ thẳng thắn “thừa nhận xã hội dân  sự” của ông Tuyển đã ngay lập tức gây nên một hiệu ứng chú ý sâu rộng trong cả  lề trái lẫn lề phải.

Nhưng sự chú ý trên còn được kiến tạo bởi tư cách chính khách. Vào thời mới  nhậm chức bí thư Nghệ An, ông Trương Đình Tuyển đã có một hành động mà giới  chính khách Hà Nội còn xa mới đủ can đảm: dắt xe đạp vào chợ hỏi thăm bà con  tiểu thương Vinh.

Được xem là một trong số ít chính khách “sạch sẽ”, khá nhiều phát ngôn và  nhận định của ông Trương Đình Tuyển được báo chí nhà nước dành mối thiện cảm.  Hiện là cố vấn của đoàn đàm phán Hiệp định đối tác kinh tế xuyên Thái Bình Dương  (TPP), ngay sau khi trở về từ Washington, ông Tuyển đã trở thành quan chức đầu  tiên của Việt Nam dám bộc tuệch về một sự thật gan ruột “Người Mỹ cực kỳ xem  trọng xã hội dân sự”, và rằng Việt Nam cần đưa xã hội dân sự như một nội dung  trong cải cách thể chế.

"Đầu năm 2014 thậm chí đã có một sự chuyển đổi  kỳ diệu về não trạng: dù chưa có bất kỳ tuyên ngôn chính thức nào, song báo đảng  đã đột ngột đổi màu khi thẳng thừng biến đổi cả hệ thống luân lý kinh viện Mác -  Lê: Tổ chức xã hội dân sự không chỉ tồn tại trong chủ nghĩa tư bản mà còn trong  cả xã hội chủ nghĩa"

TS. Phạm Chí Dũng

“Cải cách thể chế” lại là cụm từ nổi bật trong bản thông điệp đầu năm 2014  của Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng mà chuyên gia cao cấp Trương Đình Tuyển không quên  nhắc tới cùng với cụm từ “xã hội dân sự”. Dư luận cũng thường bắn tin rằng ông  Tuyển là người có tiếng nói ảnh hưởng đến ông Dũng.

Lời trần tình bất ngờ về xã hội dân sự của ông Trương Đình Tuyển tại DĐKTMX  2014 hẳn làm những ai quan tâm đến biến diễn chính trị nhớ lại cảm xúc của bà  Wendy Sherman - Thứ trưởng Bộ ngoại giao Hoa Kỳ - khi nữ chính khách này viếng  thăm Hà Nội vào đầu tháng 3/2014: “Xã hội dân sự là một trong những điểm thú vị  nhất trong mối quan hệ giữa hai nước”.

Một năm đã vụt qua. Điểm thú vị không thể phủ nhận là nhận thức của giới  chuyên gia nhà nước đã đổi thay dần cả về lượng và chất. Nếu trong quá khứ đã  hầu như không một quan chức nào dám nhắc đến cụm từ “xã hội dân sự” mà có thể bị  quy chụp là mang quan điểm hữu khuynh hoặc nặng nề hơn là “tuyên truyền cho các  thể lực thù địch”, vào cuối năm 2013 và đầu năm 2014 thậm chí đã có một sự  chuyển đổi kỳ diệu về não trạng: dù chưa có bất kỳ tuyên ngôn chính thức nào,  song báo đảng đã đột ngột đổi màu khi thẳng thừng biến đổi cả hệ thống luân lý  kinh viện Mác - Lê: Tổ chức xã hội dân sự không chỉ tồn tại trong chủ nghĩa tư  bản mà còn trong cả xã hội chủ nghĩa.

'Len lén tiệm tiến'

Cựu Bộ trưởng Thương mại Trương Đình Tuyển

Cựu Bộ trưởng Thương mại Trương Đình Tuyển nhấn mạnh việc cần  sớm thừa nhận 'xã hội dân sự'

Học thuyết kinh tế - chính trị định hướng xã hội chủ nghĩa cũng vì thế đang  len lén tiệm tiến vào đời sống thực tiễn, với lời phản biện năm ngoái về nợ xấu  - nợ công và năm nay về xã hội dân sự… Cho dù chỉ mới vào cuối năm 2012, cụm từ  khai sáng từ thế kỷ 19 như thế từng bị báo đảng coi là “thủ đoạn của diễn biến  hòa bình”.

Nếu không có gì thay đổi, có lẽ tình hình sẽ phát triển một cách “hòa bình”  trong thời gian tới: “cải cách thể chế” sẽ dần lan ra, để ít nhất nó cũng đạt  được hiệu ứng truyền thông và tạo cho dân chúng một hình ảnh khói sương mờ ảo,  dù tất cả có thể vẫn chỉ là trò chơi từ ngữ. Để mặc dù không ra mặt, song hình  ảnh tiếp theo là Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng vẫn có thể được xem là một trong số  ít chính khách cao cấp đang ngầm biểu lộ thái độ không đến nỗi quá thù địch đối  với xã hội dân sự.

"Quy luật nghịch đảo cũng có thể diễn ra: càng  gần gũi với TPP, mối đe dọa bị chế tài nhân quyền và các thể loại chế tài khác  đến từ người Mỹ và phương Tây sẽ càng được trung hòa. Đó cũng là lối thoát cho  bất kỳ chính khách nào luôn trăn trở về đường hoạn lộ của mình."

TS. Phạm Chí Dũng

Cũng còn một nguyên do khác, khả dĩ và dễ chấp nhận hơn: mô hình xã hội dân  sự lại rất gần gũi với khái niệm “Nhà nước kiến tạo phát triển” được kết cấu đầy  khó hiểu trong bản thông điệp đầu năm 2014 của người đứng đầu chính phủ.

Nếu giả thiết về sự tương đồng này là hợp lý, sẽ khó có quan chức nào thuộc  đảng, chính phủ và kể cả công an còn lý do để ngăn cấm sự sinh sôi nảy nở chính  đáng của các hội đoàn dân sự độc lập trong lương lai gần, trong đó tất nhiên  phải tính cả nghiệp đoàn lao động độc lập - như một yêu cầu không thể thiếu của  người Mỹ trên bàn đàm phán TPP.

Sau loạt thả tù chính trị chưa có tiền lệ vào tháng 4/2014, Việt Nam đã tiến  khá gần với mối tương nhượng của TPP.

Quy luật nghịch đảo cũng có thể diễn ra: càng gần gũi với TPP, mối đe dọa bị  chế tài nhân quyền và các thể loại chế tài khác đến từ người Mỹ và phương Tây sẽ  càng được trung hòa. Đó cũng là lối thoát cho bất kỳ chính khách nào luôn trăn  trở về đường hoạn lộ của mình.

Bài viết phản ánh quan điểm riêng và văn phong của tác giả, một nhà báo  tự do đang sống ở Việt Nam

Viết nhận xét
  Tên gọi [Đăng ký]
  Mật khẩu (Khách không cần mật khẩu)
  Địa chỉ web
  Email
OpenID Hình vui