Tác giả/Tác phẩm
Tìm kiếm
Quick Login
Lịch
Thống kê
8 Jul.2013

Chút thoáng Phạm Toàn

Phạm Đình Trọng
BVN 7.7.13
 

clip_image002

Phạm Toàn với Hồ Tây

Nhiều người đã biết Phạm Toàn, nhà giáo, Phạm Toàn – Châu Diên, nhà văn, Phạm Toàn, một trong ba chân kiềng vững chãi của trang web mang chí khí Việt Nam, trang web boxitvn. Ít người biết đến Phạm Toàn nghệ sĩ.

Đầu năm nay, trong một tháng về Bắc để được đắm trong hơi lạnh của một mùa heo may sắp qua đi, tôi đã có một tuần được sống trong gian nhà anh Phạm Toàn thuê bên Hồ Tây và tôi đã thấy một Phạm Toàn nghệ sĩ.

Nghệ sĩ trong phong cách sống. Nghệ sĩ trong làm việc say mê quên tuổi tác, quên thời gian. Hơn mười một giờ khuya tôi và anh Toàn mới rời máy tính, tắt đèn đi ngủ. Hơn bốn giờ sáng tôi thức giấc thấy trong quầng sáng đèn thu gọn vào chỗ bàn làm việc, bóng anh Toàn nghiêng nghiêng bên bàn phím và tiếng bàn phím đổ hồi, khi rào rào hối hả như mưa sa, khi ngập ngừng, khoan nhặt như giọt nước mưa phùn mùa xuân nhỏ tí tách dưới mái hiên. Xoay mặt vào tường ngủ tiếp, gần bảy giờ sáng tôi trở dậy đã thấy trên bàn uống nước hôm thì hai phần xôi gói trong lá chuối xanh, hôm thì hai ổ bánh mì bên cạnh lọ ruốc bông. Hộp cà phê hòa tan bên cạnh chiếc ấm điện, nước đang reo trong ấm. Ăn sáng xong, anh Toàn lại ôm máy, khi dịch sách, khi viết bài.

Hết mạch làm việc buổi chiều, anh Toàn dẫn tôi đi dạo trên con đường ven Hồ Tây. Sương khói bảng lảng trên mặt hồ. Sương khói bảng lảng cả trong hồn người gợi lên bao liên tưởng gần xa. Chỉ hai con rồng bê tông thô thiển lù lù nổi trên sóng nước Hồ Tây, choán mất tầm nhìn cả một khoảng hồ rộng đầy gợi cảm, anh Toàn than cho Hà Nội đang bị kẻ có quyền lớn mà văn hóa thấp, thẩm mỹ kém phóng tay tiêu tiền thuế của dân không phải để làm đẹp Hà Nội mà chỉ làm xấu xí Hà Nội, làm cho không gian văn hóa, không gian lịch sử và chiều sâu tâm linh của Hà Nội thành kệch cỡm, ô trọc.

clip_image004

Phạm Đình Trọng và Phạm Toàn

Bữa ăn tối, hôm thì chúng tôi ghé vào quán vịt cỏ Vân Đình bên đường Lạc Long Quân. Một con vịt luộc. Một chai rượu nhỏ. Thêm mỗi người một tô bún măng vịt là xong bữa tối. Hôm thì những người bạn thân thiết kéo chúng tôi đi nhà hàng. Chúng tôi đi bộ ra nhà hàng Sen bên Hồ Tây theo lời mời của kiến trúc sư Trần Thanh Vân. Chúng tôi đi bộ đến quán cà phê Lộc Vàng nghe tiếng hát Lộc Vàng. Vụ án Lộc Vàng và Toán Xồm một thời xôn xao cả Hà Nội, xôn xao cả miền Bắc thời đất nước còn đau chia cắt. Lộc Vàng và Toán Xồm những nghệ sĩ chân chính, đích thực đã phải trải qua cả chục năm trời trong nhà tù hà khắc của nhà nước xã hội chủ nghĩa chỉ vì họ hát những bài hát còn lắng mãi trong hồn một thế hệ hào hoa mà bây giờ gọi là nhạc tiền chiến. Toán Xồm đã chết thảm trong nghèo đói, trong cô đơn. Bây giờ chỉ còn Lộc Vàng, nhân chứng về một thời đau buồn cần phải được khắc vào lịch sử. Lộc Vàng hỏi chúng tôi thích nghe anh hát bài gì rồi anh cầm mic bước lên bục diễn. Nghệ sĩ ca nhạc Lộc Vàng say sưa hát. Nghệ sĩ nhiếp ảnh Nguyễn Đình Toán mải mê chụp ảnh Lộc Vàng, chụp ảnh chúng tôi.

Từ quán xá trở về đã muộn, anh Toàn lại ngồi ngay vào bàn làm việc đến khuya. Có đêm đã khuya, Andre Menras Hồ Cương Quyết mới gửi bài viết bằng tiếng Pháp từ Pháp sang cho anh Nguyễn Huệ Chi. Anh Nguyễn Huệ Chi lại chuyển cho anh Phạm Toàn đề nghị anh Toàn dịch ngay để sáng hôm sau có bài trên boxitvn. Thế là đêm đó, bàn phím máy tính của anh Toàn lại rào rào đến hai, ba giờ sáng.

Cầm quyển sách anh Phạm Toàn tặng, Nền Dân Trị Mỹ của Alexis de Tocqueville, một học giả Pháp “hiểu nước Mỹ hơn cả người Mỹ”, dày hơn tám trăm trang, khổ 16 x 24 do anh Phạm Toàn dịch từ tiếng Pháp vừa được nhà xuất bản Tri Thức phát hành, tôi lại như nghe thấy tiếng bàn phím máy tính rào rào như mưa sầm sập, như gió ào ào trong những đêm thâu thanh vắng.

Dự buổi sinh hoạt của nhóm Cánh Buồm, nhóm soạn bộ sách giáo khoa cho học sinh phổ thông do anh Phạm Toàn khởi xướng, tổ chức và dẫn dắt nhóm thực hiện, tôi lại nhận ra cách làm việc và tổ chức công việc cũng vô cùng nghệ sĩ của vị thuyền trưởng Cánh Buồm.

Tôi gọi điện chúc mừng sinh nhật (1.7.1931 – 2013), anh Toàn cười vang bảo rằng mình có nghĩ đến sinh nhật bao giờ đâu. Chả năm nào mình làm lễ sinh nhật cả. Rồi anh khoe ngay anh vừa hoàn thành tập Toán Lớp Một. Mãi đến bây giờ mới soạn sách Toán Lớp Một vì nhóm Cánh Buồm chỉ chủ trương làm mảng sách xã hội nhưng bà Nguyễn Thị Bình, cựu Bộ trưởng Bộ Giáo dục đặt Cánh Buồm làm cả sách Toán và bà thúc giục mãi nên Cánh Buồm lại phải làm cả sách về những chữ số.

Một ông già ngoài tám mươi tuổi nhưng mỗi ngày làm việc không dưới mười tiếng. Ông già đó phải có tâm hồn nghệ sĩ, phải có một tình yêu thật lớn lao với cuộc sống.

Nghệ sĩ trong tiếng cười sảng khoái, vô tư. Nghệ sĩ trong những câu chuyện tếu táo. Vô tư và tếu táo nhưng con người nghệ sĩ Phạm Toàn đã phẫn nộ gọi phiên tòa xử tiến sĩ Cù Huy Hà Vũ bảy năm tù là phiên tòa ô nhục và Phạm Toàn đã dành nhiều đêm cho những bài viết bộc lộ tình yêu và khâm phục với Cù Huy Hà Vũ, dành nhiều thời gian giúp vợ tiến sĩ Cù Huy Hà Vũ hoàn chỉnh những văn bản về Cù Huy Hà Vũ. Tình yêu và sự khâm phục của anh Phạm Toàn dành cho Cù Huy Hà Vũ cũng là tình yêu và sự khâm phục của tôi, và tháng Ba năm trước tôi đã đến nhà anh Phạm Toàn ngủ một đêm để bốn giờ sáng hôm sau chúng tôi ngồi taxi đến 24 phố Điện Biên Phủ cùng vợ tiến sĩ Cù Huy Hà Vũ, luật sư Dương Hà đến nhà tù K5 ở Thanh Hóa thăm Cù Huy Hà Vũ.

clip_image006

Trước nhà tù K5, nơi giam giữ Cù Huy Hà Vũ.

Nghệ sĩ trong tình bạn đẹp đẽ với những người bạn từ thuở hàn vi, từ lúc hoạn nạn đến tận hôm nay. Tôi đã được nghe anh Phạm Toàn nhắc đến các anh Vũ Thư Hiên, Bùi Ngọc Tấn, Dương Tường, Vũ Bão…, suồng sã, thân tình, chí cốt, không có chút nào khoảng cách giữa những nhân cách con người và tâm hồn nghệ sĩ đó.

Năm 1993, một cô gái trẻ người Úc đến Việt Nam học ngôn ngữ và văn hóa Việt. Đến Hà Nội hôm trước thì ngay hôm sau cô tìm đến thầy giáo Phạm Toàn xin được làm học trò thầy Toàn. Giúp cô gái Úc nhanh chóng nói được tiếng Việt, đọc được sách báo chữ Việt, hiểu được văn hóa Việt Nam, ông thầy tài hoa và nghệ sĩ Phạm Toàn còn đánh thức được trái tim cô gái Úc, chinh phục được trái tim cô gái có học vấn lịch lãm ở một xứ sở xa xôi, của một nền văn hóa khác biệt. Cô gái Úc đem lòng yêu ông thầy người Việt lớn hơn cô hơn ba mươi tuổi. Đó không phải chỉ là tình yêu đàn ông, đàn bà, đó còn là tình yêu của hai nền văn hóa. Ngày anh Toàn phải mổ tim, cô gái Úc đã bay từ Úc sang Hà Nội, đến bên giường bệnh nâng giấc cho anh Toàn. Tháng Tư năm nay, đang ở với anh Toàn tôi đành phải chuyển đi chỗ khác nhường gian nhà bên Hồ Tây cho cô gái Úc từ Myanmar về ở lại với anh Toàn.

Có phải vì “ràng buộc tình cờ”, có phải vì những “mong”, những “chờ”, vì những “biệt ly” với người đàn bà tóc vàng Úc mà tâm hồn nghệ sĩ Phạm Toàn đã viết thành thơ:

Áo xiêm ràng buộc tình cờ

Một mong là nghĩa

Một chờ là nhân

Vàng mười

Hạnh phúc

phân vân

Chợt xa

Đã thấy mây vần trời xanh

Đã nghe nức nở nắng hanh

Chợt khuất lối nhỏ

đã thành biệt ly

1.7.2013

P.Đ.T.

Viết nhận xét
  Tên gọi [Đăng ký]
  Mật khẩu (Khách không cần mật khẩu)
  Địa chỉ web
  Email
OpenID Hình vui