Tác giả/Tác phẩm
Tìm kiếm
Quick Login
Lịch
Thống kê
29 Jan.2013

CÁI ĐÊM HÔM ẤY… ĐÊM GÌ ?
Truyện ngắn
PHÙNG GIA LỘC
BNN 28.1.13  

KHỞI ĐĂNG VĂN BẠN VĂN  1
TOÀN TẬP
Nhiều tác giả/ Nguyễn Nguyên Bảy chủ trương/  
NXB Văn Học ấn hành 1.2013

12. Văn  Truyện
PHÙNG GIA LỘC
CÁI ĐÊM HÔM ẤY… ĐÊM GÌ ?  
Cuối năm 1983, tôi được ở nhà  chờ quyết định về nghỉ chế độ. Chiều chủ nhật, thằng Học con tôi rủ rỉ nói:  
- Con bắt được bác Quang ăn bánh  cuốn ở hàng anh Minh. Bác đi thồ sắn ở chợ Phúc Địa về. Bác cho mấy bó nhưng con  không lấy. Bác dặn con về đừng nói với bố mẹ là đã gặp bác. Nói, hôm nào sang  bác đánh chết.
- Hừ! Lại thế nữa...  
Tôi buột miệng bảo với con thế,  rồi thừ ra. Bạn bè anh em cùng một phòng với nhau mà đi qua không vào. Có điều  gì nhỉ?
Sáng thứ hai tôi sang cơ quan  ứng mấy cân gạo và định bụng sẽ gặp, trút sấm sét lên đầu anh ấy. Nghe tôi  trách, Lê Trung Quang, trưởng phòng tổ chức Ủy ban huyện Thọ Xuân, cười hà hà  làm lành thật đôn hậu, dễ yêu:
- Giá có một mình thì tôi vào.  Đằng này những bốn binh, khao được, anh cũng liệt. Vả lại, bốn cái xe nặng è, sợ  tối.
Là trưởng phòng tổ chức ủy ban  huyện, anh cũng để gia đình vợ con đói thiếu. Ra anh còn kém cỏi hơn cả tôi, một  kẻ chân chim trần trụi, một tay sắp trở thành "phó thường dân". "Nhà mình cũng  bí. Nộp sản đi rồi, lúa đã cạn. Khó mà ăn thấu tết được". Quang lắc đầu bảo  thế.
Anh gạn tôi:  
- Ông ở đây với tôi đêm nay cho  vui. Tôi buồn quá.
Tôi chỉ vào mấy cân gạo đã bó  buộc sau xe, bảo anh Quang:
- Phải mang "hàng chiến lược"  này về chứ.
Nếu nghe lời Lê Quang Trung nằm  lại với anh một đêm, thì tôi đã không thể nào hình dung nổi ở Phú Yên xã tôi  Cái đêm hôm ấy là đêm gì...
Có cái "các" quá giang của Lê  Trung Quang cho mượn, tôi không phải mất ba đồng tiền đò. Qua sông Chu gió vù vù  bên tai, tôi phải kéo vành mũ len, trùm thấp cho đỡ run. Tôi về đến nhà, trời đã  sẩm tối, con mực xông ra í a í ẳng vờn chân lên hông. Vợ tôi bế thằng Văn ngủ  khì trong lòng, ngồi bên bếp than vỏ cao su um khói. Bên cạnh, thằng cu Thức bốn  tuổi đang liến láu. Còn Học - thằng con nhớn đang học bài ở nhà trên.  
Thấy tôi về thằng Thức reo lên:  
- A bố! Bố về là bố về! Có chi  không bố?
- Có cái rét cóng đây này!  
Tôi nói rồi dắt xe vào nhà, mở  túi gạo, vác xuống bếp khoe:
- Ứng được năm cân gạo.  
Bà cụ thân sinh ra tôi mệt đã  lâu, thấy tôi về, cũng gượng chống gậy xuống bếp sưởi. Cụ bảo:  
- Mẹ Học đi nấu cơm cho bố va  ăn!
Tôi hỏi:  
- Nhà ăn rồi hả mẹ?  
Cái thằng Thức đến là hở miệng,  cấm có giấu nó được tí gì. Nó nói:
- Chỉ nấu cơm cho bà với em  thôi! Mẹ với anh Học, với con ăn cháo rau má rồi. Bữa nay mẹ luộc rõ nhiều rau  cải.
Tôi thấy cay sè trong mắt.  
- Thế thì nấu thêm vào. Hết thì  tao đi bới đất, nhặt cỏ, van ông vái bà. Làm con người mà miếng cơm chín vào  bụng vẫn không đủ thì sống thế nào?
Vợ tôi định cãi câu gì đó, nhưng  lại thôi, vội trao thằng Văn cho bà rồi lại mở túi gạo đi vo. Bà cụ nói:  
- Rau cải ế nhăn! Đói, chả mấy  người mua. Hôm nay mẹ va không đong được gạo. May lấy được đấy, không thì mai  gác con lên...
Ngoài cửa gió ào ào, tiếng chó  sủa ổng oảng ở đầu ngõ. Có tiếng ai hỏi mua rau cải nhà tôi. Cô Hoa vợ chú Được.  Hoa cũng người họ Phùng, gọi tôi bằng bác. Chồng cô ấy là đội trưởng đội sản  xuất cũ, nay vừa được rút lên làm trưởng ban định mức, rồi phó chủ nhiệm. Cô vào  bếp vừa nói, vừa run:
- Sao năm nay rét sớm thế này?  Bác bán cho cháu mấy bó rau cải xào.
Vợ tôi bắc nồi cơm lên bếp, mấy  bà cháu phải dồn chỗ cho hai người đàn bà tê cóng này ngồi cạnh bếp hơ tay, ngó  chẳng khác những viên đạn bị nén trong cái băng lò xo tròn. Tuy gần bằng tuổi vợ  tôi, nhưng là hàng cháu họ, nên Hoa vẫn bác bác, cháu cháu ngon ơ.  
- Bác có ngan, gà gì để cho cháu  vài cân. Giá mấy cũng được, cháu không quản.
- Còn có vài ba con, phải để hôm  sau bà...
Tôi lừ mắt chặn lại câu nói hớ,  khiến vợ tôi im bặt. Chả là vì mẹ đẻ ra tôi yếu lắm rồi. Cụ đã bảy mươi lăm  tuổi, lại phù nề mặt mũi vàng ủng như quả thị rụng. Ai cũng bảo khó qua cái đầu  mùa Đông này. Vì vậy gia đình tôi đã lo chuẩn bị ngầm, phòng sau khi cụ về cõi.  Cái gì vợ tôi cũng bảo dành để hôm sau bà... thành quen miệng. Cau cũng phơi kỹ  bỏ be để hôm sau, thậm chí bọt bẹt được đồng rau nào cũng dồn mua ván đóng sẵn  áo quan để hôm sau... Ấy nhưng nói đến cái chết, cụ lại giận và làm nau: Bay  trông tao chết à? Tao phải sống để nhìn con cháu được đến lúc sung sướng chứ.  Khổ mãi rồi.
Tôi hỏi Hoa để lấp láp câu hớ  rồi cho bà cụ khỏi giận:
- Mua đồ nhậu làm gì tối thế  này?
- À... mua cho mấy thằng về đội  ta thu sản, khuya các hắn đớp. Đội và quản trị thuê khoán cháu nấu.  
Vì có chồng ở ban quản trị, cô  ấy cũng là loại biết nhiều chuyện "bí mật nội bộ". Hoa thì thò cho vợ tôi biết  đêm nay là đêm "đồng khởi" thu sản, tổng vét cả xã. Họ sẽ đổi chéo, công an và  dân quân đội này về đội kia, vét bằng hết. Vì đội 12 này là nặng gánh nhất, nên  họ sẽ điều về đây những tay cứng cựa. Hoa khuyên:  
- Bác có thiếu sản, thì liệu mà  xoay đi
- Thế thì tao đét bán rau cho mi  nữa.
Vợ tôi toan từ chối, nhưng Hoa  nài mãi và có tôi nói vào nên chị chàng mới chịu nghe. Hoa cầm đèn ra vườn soi  cho vợ tôi hái. Cô ấy cầm rau, rồi còn đi các nhà bên cạnh hỏi mua gà. Cơm cạn,  tôi vần cạnh bếp. Vì không phải ghế độn khoai độn sắn gì nên chín rất mau. Thấy  chỉ nấu mình cơm tôi, lòng tôi lại buồn nổi gai. Vợ tôi bế thằng út vào lót cho  nó ngủ trong buồng, rồi lấy cho tôi cái bát, đôi đũa. Cuộc chào mời đùn đẩy,  nhường nhịn nhau rõ bực.
Tôi lùa hai bát cơm với nước dưa  chua, rồi bỏ đấy. Bà cụ nài, rồi tôi dỗ thằng Thức cũng lắc đầu không dám ăn chỗ  cơm còn lại. Hắn sợ mẹ. Nhà này, mẹ chúng nó có quyền uy tối thượng. Biết vậy,  nhưng tôi cũng sắp trở thành kẻ sống nhờ...
Ngồi ở bếp, tôi hỏi vợ:  
- Nhà mình còn thiếu của hợp tác  xã bao nhiêu thóc nữa em?
Cô ấy không trả lời tôi mà nói  rất vô lễ:
- Có biết thế này, đái tòe tòe  vào, chứ tội gì lôi về. Cha đời! Bữa trước thì tuyên bố vớt được nấy ăn nấy,  người ta mới hụp lặn xuống nước lụt mà khở (gở) từng bông lúa. Nay lại giở trò  giảm tỷ lệ!
Tôi vỗ về:  
- Thôi! Lụt thì lụt cả làng, em  ạ! Em nói xem, so với tổng sản phải nộp, nhà ta thiếu bao nhiêu?  
- Một tạ mười hai cân, em đã  trình bày với anh Nhà đội trưởng rồi. Thực tế mò được hạt nào đã ăn hết hạt nấy.  Mấy lâu nay bán được đồng rau nào mua ăn, không bán được thì nhịn. Đã nói khất  rồi. Không cho khất, thì nhà đấy có dỡ được, đến mà dỡ.  
- Phải mềm mỏng, em ạ! Khéo bán  khéo mua thua người khéo nói! Gia đình mình, con cái mình còn ăn đời ở kiếp nơi  đây.
Vợ tôi rền rĩ như sắp khóc:  
- Chả nhẽ kiếm liều thuốc chuột,  cho vào nồi cháo, ăn hết cả nhà cho sướng cái đời...  
Ngồi sưởi ở bếp rất lâu, vỏ cao  su cháy tàn, đã vạc hai ba đống than, mà chẳng ai muốn nói với ai câu nào nữa.  Bà cụ ngồi lâu, mỏi và chán chuyện bỏ đi nằm. Thằng Học làm toán xong, lấy cho  bà nồi than, rồi cũng rúc xuống bếp. Hắn đi bốc rơm lót ổ ngay cạnh bếp, lấy ván  chắn rồi trải chiếu, ôm chăn ra nằm.
- Ngủ đây mà ấm, bố ạ!  
Trong giường thằng Út Văn khóc í  óe. Hắn lại đái lạnh đít rồi. Mẹ nó vào quả không sai. Nó được ôm ra bếp sưởi,  nằm gọn trong lòng mẹ. Gần một tuổi mà nó còn bắt nhá cơm bón và bú thì hơn con  bê non. Lại nhai tòm tọp thế đó! Tôi đùa với con để nó cười sằng sặc cho dịu cơn  lo buồn.
Gần mười hai giờ khuya, cả nhà  đi nằm. Tôi ngủ với hai thằng oắt trong ổ rơm dưới bếp.  
Có điều gì đó bồn chồn và nơm  nớp...
Bỗng tiếng kẻng gõ giục giã liên  hồi. Kẻng khắp xã: từ đội 1 đến đội 15, như một sự bùng nổ dây chuyền. Tiếng loa  phóng thanh mở hết cỡ đọc bản tin, kế hoạch huy động lương thực của tỉnh và chỉ  thị của tỉnh ủy về công tác lương thực.
Hoàng Văn Nhân, đội trưởng đội  12, đọc trên loa danh sách những nhà thiếu thóc chưa giao nộp cho hợp tác xã.  Đèn đóm soi rừng rực ở các ngã đường. Chó sủa ơi là chó sủa. Cũng cái loa phóng  thanh ấy, có tiếng ông chủ tịch xã gọi cán bộ về đội 12 hội ý.  
Ông trưởng công an xã Nguyễn  Đình Định gào rát cổ trên loa, giọng giật giội gọi lực lượng dân quân, công an  tăng cường về chi viện cho đội 12, tạo đà cho đội hoàn thành chỉ tiêu huy động.  Tôi rùng mình nghĩ đội tôi là đội trọng điểm, nên cán bộ xã, hợp tác xã, vón cục  cả về đây. Họ sẽ gõ cho ra chục tấn thóc còn tồn sổ.  
Gần một giờ sáng, công an, dân  quân đã ập đến các nhà nợ thóc. Tiếng chó sủa vang, tiếng lợn kêu èng ẹch như bị  chọc tiết ở các nhà gần quanh, làm thằng Út Văn khóc thét lên, ôm riết lấy mẹ.  Thằng Thức cũng im thin thít, nằm co trong lòng tôi không dám cựa. Bên nhà ông  Ái, láng giềng cách vườn nhà tôi một hàng rào, công an và dân quân đang lùng  sục. Tiếng ông bà Ái kêu xin và tiếng quát lác, tôi nghe rõ mồn một.  
- Cứ bắt lấy cái xe đạp! Phích,  xô, bắt ráo!
Ở cổng nhà tôi đã có bước chân  rình rịch, con chó mực đang có chửa bị quất, kêu ử ử.  
Cạch cạch cạch.  
- Chị cò Lộc, mở cửa ra!  
Tiếng thằng bé trong buồng khóc  thét. Thằng Thức đang ôm tôi, nghe em khóc cũng òa khóc toáng lên. Thằng Học  mười hai tuổi đã học lớp tám rồi, mà cũng níu lưng tôi run bắn. Nghe tiếng quát  lần thứ hai, từ nhà bếp, tôi chạy lên. Một luồng đèn pin soi giữa mặt làm tôi  lóa mắt, phải lấy tay che.
- Có chuyện gì đấy, các bạn trẻ  ơi?
- Thu thóc, thu thóc chứ còn gì,  ông đừng hỏi vờ.
Vợ tôi đã mở toang cửa, tay ôm  thằng bé ngất lịm. Một anh, hai anh... bốn anh bạn trẻ ùa vào nhà. Anh đi đầu  cao to, tóc cắt tăng gô, mặc áo bông thùng thình, soi đèn pin rồi đánh diêm châm  cái đèn hoa kỳ ở bàn thờ. Có lẽ Tâm "hộ pháp" là người này. Phải, tôi đã thấy  anh ta đứng chân hộ vệ giữa, trong một cuộc đá bóng với xã khác. Tay anh cầm cái  choòng sắt cỡ ngón tay cái. Vợ tôi mời họ ngồi ghế. Bà cụ đang ốm ở giường bên  cũng cố ngóc dậy, run rẩy chào.
Theo danh sách đội báo, chị còn  thiếu hơn tạ thóc. Yêu cầu chị đem nộp ngay!
Bà cụ tôi đáp thay con dâu:  
- Các bác các anh ơi! Có còn cái  gì mà nộp. Các anh và các bác không thấy đàn con hắn đói xanh đói trong đi à?  Các bác không thấy tôi cũng phát phù phát nề, vàng cây úa lá đây à?  
- Chúng tôi không hỏi mụ nghe  chưa?
Cả bốn người cùng soi đèn pin  khắp nhà trong, nhà ngoài, dưới bếp, bên chái. Hai người tuông soi cả trong vườn  rau. Vợ tôi mếu máo:
- Làm gì có lúa để ngoài ấy. Các  anh xéo nát cả rau.
Tôi chạy ra trụ sở đội, định tìm  cán bộ trình bày. Chủ tịch Phê, bạn dạy học với tôi ngày trước, đi bộ đội về  giải nghệ, vào cấp ủy, đang đứng đấy. Thấy thế tôi mừng quýnh. Lại thấy cả Phùng  Gia Miện anh họ tôi, làm bí thư đảng ủy cũng có mặt, tôi càng yên trí. Nhưng  thấy tôi họ quay đi lảng tránh.
Anh Miện bảo nhỏ tôi:  
- Chú về động viên gia đình  thanh toán bằng đủ, nhà mình là cán bộ. Không có thóc thì nộp bằng tiền. Lãnh  đạo đã nhất trí cho nộp cả bằng tiền rồi đó.
Tôi đang định nói: "Đã không có  thóc thì làm cóc gì có tiền", nhưng anh họ tôi đã dịu giọng:  
- Ở đội trên, hắn bắt cả anh  Thiện, anh ruột tôi, mà tôi cũng phải điếc đi... "Mất mùa màng, lợi ích thứ ba  của người lao động phải hy sinh cho lợi ích của nhà nước". Đồng chí bí thư tỉnh  ủy đã chỉ thị thế, chú biết rồi đó.
Lúc ấy ở trụ sở, công an, dân  quân đã khuân về nào xe đạp, bàn ghế, tủ, chum vại, thùng tôn, lợn gà... để ngổn  ngang ra tận ngõ. Tên chủ nhà thiếu thóc đề chữ bằng phấn trắng vào các đồ vật:  Ông Ất, ông Do Khả, ông Hưng, ông Hồng, ông Khính (mẹ đẻ cô Hoa, mẹ vợ chú Được  phó chủ nhiệm)... Mấy con bò bị bắt cột gần đó sợ đèn, sợ đám đông cứ lồng lên,  chực bút mũi. Chúng xoay vòng quanh, mgửa lên mặt kêu "hấp bồ", "hấp bồ"...  
Tôi loạng choạng đi về nhà, thấy  người ta đang còn soi đèn tìm rất kỹ. Tôi nói:
- Các người anh em soi tìm gì  cho mất công. Nhà tôi xin khất đến mai, tìm cái bán chác, nộp tiền bằng đủ.  
Anh đầu tốp nháy nháy mắt ra  hiệu.
- Đêm nay là đêm nay! Mai chúng  tôi mất thưởng ai chịu cho?
- Bắt cái xe đạp ni, bay!  
Hai ba anh chạy lại. Tôi từ tốn  ngăn họ:
- Các đàn anh ơi! Tôi không làm  ruộng sản mà. Đây là xe đạp nhà nước cấp cho tôi để tôi đi công tác. Các vị bắt  cái này không được đâu.
- Nếu chúng tôi cứ bắt thì sao?  
Tôi loáng nghĩ được một mẹo. Rút  cái "thẻ hội viên Hội văn nghệ tỉnh" ra, tôi nói:  
- Tôi phản đối! Tôi là "nhà  báo"! Tôi sẽ kiện lên tận ông Đồng.
Nước cờ của tôi không ngờ lại có  hiệu quả. Họ im lặng. Hẳn họ đã biết tên tôi dưới những bài đăng nào chăng.  
Chợt vị "hộ pháp" nhìn chằm chằm  vào cỗ quan tài để dưới gầm bàn thờ, rồi đi lại, vừa gõ vừa hỏi:  
- Cái gì trong này, chị Lộc?  
Im lặng...  
- Cái gì trong này, chị nói mau?  
Vợ tôi ấp úng. Tôi muốn tắc thở.  
- Có cái gì đâu...  
Mấy vị hăm hở lại, đạp lật  nghiêng một cái. Nắp văn thiên bung ra, lúa chảy rào rào. Cả toán reo lên như  một hiệp đào vàng trúng vỉa:
- A! Lúa! A lúa! Lúa! Anh em ơi.  Ghê thật! Thế mà giả nghèo giả khổ.
Mẹ tôi chống gậy vái dài:  
- Van các anh! Cắn rơm cắn cỏ  tôi lạy các anh! Lúa của tôi. Đó là tạ lúa hai đứa con gái hắn mua góp lại cho,  để hôm sau tôi chết, bà con thương mà chạy đến để ăn lưng cơm sốt.  
Thực ra là của hai bà chị trong  đó mỗi người có mười cân thôi. Ba mươi chín cân tiêu chuẩn hai tháng vừa qua tôi  lấy về, còn lại là hơn bốn mươi cân, vợ tôi đong để dành "hôm sau" cho bà.  
Bà cụ nói như rên rẩm:  
- Đã bảo xay phứa đi cho con nó  ăn không nghe. Cứ bóp mồm bóp miệng, để dành làm chi. Sống chả thấy đâu nữa là!  
Một tay râu tóc lồm xồm hỏi:  
- Chị có gánh đi hay không thì  bảo?
Một tay khác tôi hơi quen mặt,  đến trước vợ tôi lạy lia lịa:
- Thôi em xin bà chị. Em đi làm  ở đây thế này, nhưng lại có bọn khác đến chỗ em làm ác y hệt. Nhà em cũng thiếu  mà. Chị không gánh, để cánh này bê cả hòm ra, chị phải chịu hai chục công là ít,  chưa nói phạt tiền.
Họ xúm vào khiêng bàn thờ ra, để  lôi hòm lúa. Bất đồ hai thằng Học và Thức từ bếp tuôn lên, ôm lấy tay chân chư  vị, van rối rít.
- Cháu van các chú! Các chú đừng  lấy lúa này đi. Lâu nay các cháu phải nhịn để dành bữa sau cúng cỗ bà, làm ma  bà!
- Buông ra đi! Ô hay, đồ con  nít!
Bà cụ loạng choạng đi lại, giơ  gậy cản:
- Các ông không thương trẻ, thì  các ông thương lấy thân già, để lấy phúc đức cho con cháu.  
Vì họ đá vấp gậy, lại yếu như  con căng cắc lột, bà cụ ngã chỏng queo như chiếc ghế đổ.  
- Ối Đảng ôi là Đảng ôi! Chính  phủ ôi... Trông xuống mà coi...
Tôi xốc mẹ lên giường, bịt mồm  cụ lại:
- Mẹ! Mẹ không được la như thế!  Đây không phải Đảng! Đảng ta không làm thế. Đảng không chủ trương thế này!  
Tôi nói vậy và ngoặp hai hàm  răng vào cổ tay mình để kìm giữ cái gì cứ chực tung ra. Hai vợ chồng xúc hết lúa  ra thúng bì. Dặn thằng Học trông em, ngó bà, tôi cùng vợ hì hục gánh thóc ra trụ  sở nộp...
Đoạn cuối này tôi dành cho anh  Quang.
Lê Trung Quang ơi! Anh có thể  giấu cái bi kịch của gia đình anh, nhưng tôi không còn có thể che giấu nỗi đau  của nhân dân bất hạnh. Dù sự tiết lộ này có làm mất cái chức huyện ủy viên của  anh, thì tôi cũng thấy cứ phải nói ra.
Chuyện thật của nhà anh đây: lúa  vay ăn còn nợ bảy tạ, con Lâm, thằng Sơn phải đi mò hến từng bữa, chị ấy nấu  bánh đúc đi các làng đổi lúa. Anh mà nói ra, người ta cho là anh bêu riếu. Việc  thật ở nhà tôi đêm 26 tháng 11 năm 1983, người ngoài cuộc hẳn cho là mình bịa.  Cho đến nay, mỗi khi nghĩ đến, tôi cứ thảng thốt hỏi mình: "Cái đêm hôm ấy...  đêm gì?".

(Cuối năm  1987)
Nguồn: báo Văn Nghệ Hội Nhà văn  1988

Viết nhận xét
  Tên gọi [Đăng ký]
  Mật khẩu (Khách không cần mật khẩu)
  Địa chỉ web
  Email
OpenID Hình vui