Tác giả/Tác phẩm
Tìm kiếm
Quick Login
Lịch
Thống kê
10 Dec.2012

Bút kí TRẦN MỸ GIỐNG Không rõ

Tác giả: Admin   Phân loại:Ký - Tạp bút   
  Lớn | Vừa | Nhỏ
Kỷ niệm HẢI NHƯ -

TRẦN XUÂN BÁCH


Trần Mỹ Giống
BVB blog 9.12.12
Nhà thơ Hải Như với các nhà văn, nhà báo  
thành phố Hoa Phượng Đỏ
Lịch sử văn học Việt Nam sau  này, tôi nghĩ, không thể không ghi nhận giai thoại về tình bạn cao đẹp của một  nhà chính trị với một nhà thơ thời Cách mạng nước ta đang bước vào đổi mới những  năm 90 của thế kỷ 20. Đó là tình bạn tâm giao của chính khách Trần Xuân Bách và  nhà thơ Hải Như.

        Trong sáng tác văn học, nhà thơ Hải Như chủ  trương “có bài sáng tác rồi nhưng chưa công bố rộng rãi vội”. Theo nhà thơ,  “trong kho dự trữ người cầm bút luôn nhớ cần có sáng tác chưa công bố (inédit)”.  Lần này, chúng tôi giới thiệu một số bài chưa công bố của nhà thơ Hải Như về chủ  đề Bảo tàng Hồ Chí Minh và tình bạn với ông Trần Xuân Bách.
        Theo nhà  thơ Hải Như thì sinh thời Hồ Chí Minh là người chống tệ sùng bái cá nhân. Người  không muốn các địa phương dựng tượng Người tràn lan như hiện nay khiến thế hệ  sau có thể hiểu không đúng về Người. Chúng ta không được quên trong di chúc  Người căn dặn Đảng, nhân dân trước lúc đi xa:
...“Sau khi tôi qua đời, chớ  nên tổ chức điếu phúng linh đình, để khỏi lãng phí thời giờ và tiền bạc của nhân  dân.
        Tôi yêu cầu thi hài tôi được đốt đi, tức là "hỏa táng". Tôi mong  rằng cách "hỏa táng" sau này sẽ được phổ biến. Vì như thế đối với người sống đã  tốt về mặt vệ sinh, lại không tốn đất ruộng. Khi ta có nhiều điện, thì "điện  táng" càng tốt hơn.
        Tro thì chia làm 3 phần, bỏ vào 3 cái hộp sành.  Một hộp cho miền Bắc. Một hộp cho miền Trung. Một hộp cho miền  Nam.
        Đồng bào mỗi miền nên  chọn một quả đồi mà chôn hộp tro đó. Trên mả, không nên có bia đá tượng đồng, mà  nên xây một một ngôi nhà giản đơn, rộng rãi, chắc chắn, mát mẻ, để những người  đến thăm viếng có chỗ để nghỉ ngơi.
        Nên có kế hoạch trồng cây trên và  chung quanh đồi. Ai đến thăm thì trồng một vài cây làm kỷ niệm. Lâu ngày cây  nhiều thành rừng sẽ tốt cho phong cảnh và lợi cho nông nghiệp. Việc săn sóc nên  giao phó cho các cụ phụ lão...” (Trích Di chúc của Hồ Chí Minh)
        Nhưng  khi Người ra đi, theo nhà thơ Hải Như, chúng ta đã không làm theo Di chúc của  Người. Chúng ta đã dựng Lăng Người, sau đó lại xây dựng Bảo tàng Hồ Chí Minh  nguy nga đồ sộ.
        Năm 1988 từ thành phố Hồ Chí Minh, nhà thơ Hải Như  qua báo chí thấy công trường xây dựng Bảo tàng Hồ Chí Minh trong khi đào móng,  dàn búa máy đã làm nghiêng có nguy cơ đổ chùa Một Cột. Báo chí đã lên tiếng  nhưng vô vọng. Nhà thơ đã viết một bản kiến nghị gửi Bộ Chính trị Trung ương  Đảng và Quốc hội, đề nghị ngừng công trường xây dựng Bảo tàng Hồ Chí Minh do  “không hợp với tâm nguyện của Người”, dành số tiền xây dựng bảo tàng cho một  công trình phúc lợi toàn dân như mạng máy nước thành phố Hà Nội năm đó đang bị  hư hỏng nặng. Kiến nghị của Nhà thơ Hải Như kèm theo bài thơ có tựa đề “Bài thơ  chưa in báo”.
Bảo tàng Hồ Chí Minh từ ngày thành lập đến nay đã “lộ rõ” sự  không cần thiết phải đồ sộ như vậy. Hiện vật chưng bày không nhiều và không hấp  dẫn khách đến thăm. Hội trường chỉ dùng cho thuê các hội nghị và tổ chức lễ  cưới. Sân rộng lớn thành bãi cho thuê đỗ xe. Không chỉ Bảo tàng Hồ Chí Minh mà  các bảo tàng ở thành phố Hồ Chí Minh và các địa phương trên cả nước có kế hoạch  xây dựng bằng công quỹ quốc gia cũng trong tình trạng tương tự. Nhà thơ Hải Như,  ngay từ năm 1988 của thế kỷ trước đã “báo động” về sự lãng phí công quỹ nhà nước  của các bảo tàng cả nước hôm nay...
        Nguyên văn bài thơ về Bảo tàng Hồ  Chí Minh của Hải Như như sau:
BÀI THƠ CHƯA IN BÁO
                       Hải Như
     “Chúng ta đã lỡ làm lăng Bác...”
                       H.  NH.
        
Ra Hà Nội mùa xuân này anh không dám vào nhà sàn thăm  Bác
        Nghe nói Người đang rất buồn – vầng trán trĩu ưu tư
          Có ai báo với Người: chùa Một Cột do ảnh hưởng địa chấn – bị  hư!
                          ***
        HỒ CHÍ MINH. Nhiều chúng ta  tưởng hiểu hết Người hóa ra chưa hiểu
        Người từ chối mọi huân chương.  Ta đi xây dựng bảo tàng
        Khi ra khỏi chiến tranh Bác Hồ dặn lại dân sẽ  gặp nghìn cái thiếu
        Không gia đình nào Bắc cũng như  Nam lại không gánh chịu một vành  tang...
                        ***
        Ý Bác tức lòng dân. Người vắng  mặt đi xa. Lòng dân ta chưa hỏi
        Xây dựng công trình ngoài ý Bác đồng  nghĩa với xúc phạm lòng dân
        Đừng vin cớ vì Bác Hồ, Người dân hiểu hơn  hết Bác Hồ nhưng không nói
        Dân tộc ta giờ này thiếu Bác Hồ dân thấm  thía nghìn năm!
                        ***
        Nhà sàn Bác Hồ được  tôn thêm nhờ đứng cạnh đóa sen hồng: chùa Một Cột
        Hành trình Việt  Nam vượt qua bao ghềnh thác xuyên  suốt 4000 năm
        Chúng ta sẽ sai lầm nếu xếp Bác Hồ đứng trên và đứng  trước.
        Chẳng phải ngẫu nhiên trước ngày về giải phóng Thủ đô 54 –  Người xin gặp các vua Hùng...
                        ***
        Hồ Chí  Minh không bao giờ nhận mình mới đâu. Và thật ra không mới!
        Lẽ làm  người từ NGUYỄN TRÃI (luôn luôn Bác Hồ nhắc ta) đã có tự cha ông
        “Chở  thuyền là dân lật thuyền cũng là dân” nhân loại năm 2000 càng thấy  mới
        Chúng ta vui có HỒ CHÍ MINH góp với tinh hoa nhân loại giống Tiên  Rồng.
                        ***
        Bảo tàng HỒ CHÍ MINH cần không!  Chắc em muốn hỏi anh. Lịch sử ngày mai cần lắm chứ!
        Nhưng bảo tàng HỒ  CHÍ MINH quyết không giống mọi bảo tàng
        Ngoài hiện vật duy nhất huyền  thoại “đôi dép lốp hành quân” mỗi người dân sẽ trở thành hiện vật.
          Bảo tàng nằm trong lòng dân – tết vòng nguyệt quế Nhân  Quần...

                                (Sài Gòn, ngày 2 tháng 3 năm  1988).
        Bài thơ đã trở thành “gạch nối” của quan hệ tình bạn giữa tác  giả và Ủy viên Bộ Chính trị Trần Xuân Bách – vị lãnh đạo thời đó đang nổi như  cồn về thái độ trọng thị các sĩ phu hai miền qua các diễn đàn.
        Ba  tháng sau, trong chuyến ra Hà Nội nhà thơ Hải Như đã được đồng chí Ủy viên Bộ  Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng Trần Xuân Bách tìm gặp. Đồng chí Trần Xuân  Bách nhận được bài thơ đã không trả lời nhà thơ qua Văn phòng Trung ương Đảng mà  trực tiếp “vi hành” vào ngõ Hòa Bình 5 đường Minh Khai, quận Hai Bà Trưng – Hà  Nội khi nhà thơ vừa từ Sài Gòn ra, bởi – ông nói vui khi gặp Hải Như ở nhà con  trai nhà thơ – nhà báo Vũ Kỳ Anh: “Tôi muốn trực tiếp gặp một “cái đầu”của xã  Bái Dương. Tôi muốn diện kiến người cùng huyện làm thơ”. (Nhà thơ Hải Như và  chính khách Trần Xuân Bách đều quê ở huyện Nam Trực, tỉnh Nam Định, nhưng  chưa gặp nhau bao giờ). Đồng chí Trần Xuân Bách thông báo với Hải Như là Bộ  Chính trị hoan nghênh ý kiến đóng góp của nhà thơ Hải Như, nhưng không thể ngừng  công trình vì đã vào kế hoạch được Nhà nước phê duyệt. Trong suốt một giờ đồng  hồ gặp gỡ trao đổi cởi mở, ông Trần Xuân Bách tỏ ra rất vui và bảo là ông đã gặp  được một nhà thơ có tính trung thực thẳng thắn đòi hỏi cần có ở người cầm bút  chân chính mọi thời.
        Trong buổi gặp gỡ lần đầu giữa chính khách Trần  Xuân Bách và nhà thơ Hải Như có một kỷ niệm khó quên. Nhà thơ Hải Như hôm nay  nhớ lại:
“Khi Ủy viên Bộ Chính trị Trần Xuân Bách tới, tôi mời lên gác nhà  con mình ngồi chờ để mình pha nước đem lên mời khách. Sau khi nghe Trần Xuân  Bách tự giới thiệu thân mật, tôi nghĩ thầm: Mình từng được tiếp xúc các vị lãnh  tụ như đồng chí Trường Chinh, đồng chí Phạm Văn Đồng... nhưng do các đồng chí đó  cho thư ký riêng đến nhà mời. Với Trần Xuân Bách, từ lâu tôi đã ngưỡng mộ. Giới  trí thức ngày ấy coi anh như một ngôi sao sáng trong bầu trời chính trị bắt đầu  cởi mở qua thái độ trân trọng các trí thức của anh.
Tỏ ra cởi mở ngay phút  đầu gặp gỡ, tôi chủ động nói:
        - Tôi thật sự bất ngờ! Xin cảm ơn Ủy  viên Bộ Chính trị đã “vi hành” vào ngõ hẻm khi được tin tôi ở thành phố Hồ Chí  Minh mới ra. Vừa rồi cháu gái nội tôi năm nay lên 9 tuổi khi nghe tôi nói có ông  khách Trung ương đến nhà, cháu hồn nhiên hỏi: “Ông ơi! Ông ấy ở Trung ương sao  lại không béo ạ? Con thấy trên ti vi ông nào ở Trung ương cũng bệ vệ cũng béo  mà!” Tôi xin phép được nói lại với anh ý nghĩ của trẻ thơ.
        Trần Xuân  Bách rất vui đáp lại:
        - Mình không béo à?
        Tôi  hỏi:
        - Anh có biết giai thoại về nhà điêu khắc Thorwaldsen người Đan  Mạch và nhà thơ Lord Byron người Anh không?
        Trần Xuân Bách lắc đầu.  Tôi xin phép được kể:
        - Nhà điêu khắc Thorwaldsen người Đan Mạch và  nhà thơ Lord Byron người Anh là những danh nhân nổi tiếng thế kỷ 19. Khi nhà thơ  Lord Byron đến thăm xưởng của nhà điêu khắc Thorwaldsen, nhà điêu khắc xin được  tạc tượng nhà thơ danh tiếng nước Anh để thể hiện ý tưởng và tư duy của nhà thơ  mà ông khâm phục. Sau một giờ say sưa tạc tượng bán thân của thi hào Lord Byron,  Thorwaldsen dừng tay xin nhà thơ cho biết cảm nhận về tác phẩm của mình. Nhà thơ  Lord Byron nói: “Bạn không tạc tôi mà tạc một anh chàng yên ổn. Tôi không hề  giống bức tượng này!”. Thorwaldsen phản ứng: “Có gì xấu nếu người ta sung  sướng!”. Thi hào Lord Byron tái mặt đi vì tức giận: “Hạnh phúc và sự yên ổn khác  nhau như đá hoa và đất sét. Chỉ những kẻ ngu và những người tâm hồn thấp kém mới  tìm sự yên ổn trong thế kỷ còn nhiều bất công xã hội mà chúng ta đang sống này!  Chẳng lẽ trên khuôn mặt tôi lại không có nét nào nói lên sự đắng cay, lòng can  đảm và đau khổ của suy nghĩ ư?”. Thorwaldsen cúi đầu trả lời: “Ngài nói rất  đúng! Con dao khắc đã phản tôi. Được gặp thi hào tôi vui quá nên con mắt tôi đã  sai lệch.”
        Nghe tôi kể xong câu chuyện, ông Trần Xuân Bách ôm lấy vai  tôi:
        - Hải Như, anh đã “minh họa” lời nhận xét của cháu nội anh về  tôi một cách khá thú vị!
        Trước khi ra về, ông  Trần Xuân Bách ôm chặt  tôi một lần nữa, xúc động nói:
        - Hải Như ơi! Chúng ta bắt đầu trở  thành tri kỷ!”
        Sau buổi gặp gỡ này, không một lần nào vào Sài Gòn mà  Trần Xuân Bách không cùng phu nhân đến thăm nhà thơ Hải Như tại nhà riêng ở  đường Nguyễn Hữu Cảnh, Quận 1. Hai người đàm đạo tâm đầu ý hợp, cùng trăn trở về  Di chúc của Bác Hồ không được thực hiện, cùng chia sẻ về nhận thức xã hội, về  văn học Cách mạng hiện trong tình trạng như Giáo sư Hoàng Ngọc Hiến nhận xét là  “Văn học phải đạo”.
        Trước khi bị kỷ luật Đảng, vào ngày Rằm tháng  Giêng âm lịch (sau Tết Nguyên Đán) 1990, đồng chí Trần Xuân Bách vào Sài Gòn họp  Bộ Chính trị đã tới số nhà 27H đường Nguyễn Hữu Cảnh, Quận 1 thăm Nhà thơ Hải  Như. Tại đây, nhà chính khách đã đọc cho nhà thơ nghe bài thơ của mình làm và  nhờ góp ý. Bài thơ như sau:
        BÀI THƠ KHAI BÚT  1990
                                Bách Xuân
      
Ngày xuân nhớ cụ  Tú Xương
        Cố nhân chính trực đồng hương nghĩa tình.

         Lẳng lặng mà nghe tiếng nói dân
        Lấy dân làm gốc phải nghe  dân
        Trí khôn thiên hạ không hề thiếu
        Chỉ sợ người ngu  thích kẻ đần!

        Ngay ngày hôm sau, nhà thơ Hải Như đã đến Nhà khách  thành ủy T78  nơi nghỉ của đồng chí Trần Xuân Bách góp ý với tác giả nên thay từ  “người” ở câu “Chỉ sợ người ngu thích kẻ đần!” bằng từ “mình”. Nhà chính khách  Trần Xuân Bách tiếp thu ngay nhưng lấy làm tiếc vì đã đọc cho nhiều trí thức ở  Hà Nội và Sài Gòn chép cả rồi.
        Đồng chí Trần Xuân Bách nhận thức sâu  sắc rằng cuộc sống vốn đa nguyên, cách mạng muốn thắng lợi phải đi con đường hợp  quy luật. Ông từng nói: “Chúng ta đã thực hiện đa nguyên kinh tế, vậy phải thực  hiện đa nguyên chinh trị, bước tới bằng hai chân mới cân bằng, không bị vấp  váp”. (Trích Hồi ký Làm báo của Tống Văn Công). Chính tư tưởng đi trước thời đại  này đã khiến ông “lâm nạn”. Ngày 27 – 3 - 1990 Hội nghị Trung ương lần thứ 8,  khóa 6 đã quyết định cách chức Ủy viên Bộ chính trị, Bí thư Trung ương, Ủy viên  Ban chấp hành Trung ương Đảng đối với đồng chí Trần Xuân Bách. “Chỉ có hai ủy  viên Bộ chính trị, Nguyễn Cơ Thạch và Võ Văn Kiệt (thiểu số) cho rằng, từ quan  điểm “lấy dân làm gốc”, Trần Xuân Bách muốn công cuộc đổi mới phải “đi hai chân”  thì đất nước mới phát triển...” (Trích Hồi ký Làm báo của Tống Văn  Công).
        Nhiều người không dám tiếp xúc với đồng chí Trần Xuân Bách khi  ông lâm nạn vì sợ liên quan. Nhưng với nhà thơ Hải Như, tình bạn giữa hai người  – nhà làm chính trị và nhà làm văn học coi như không có chuyện “cắt đứt”. Bạn bè  can ngăn đừng đến Trần Xuân Bách vội nhưng nhà thơ Hải Như vẫn cứ đến thăm bạn  đang gặp hoạn nạn. Trong Hồi ký Làm báo của Tống Văn Công có đoạn viết: “Mình  biết, rất nhiều anh nhờ anh Bách mà leo lên “quyền cao chức trọng”, nhưng sau  khi anh bị kỷ luật, suốt bao năm có anh nào dám đến thăm ông thày cũ của họ đâu!  Cũng đừng trách họ hèn, bởi chúng ta phải sống “một thời vô luân”  mà!”
        Nhà thơ Hải Như kể: “Ngày 20 tháng 5 năm 2002 tôi viết bài thơ  ngắn biểu dương người bạn đời của ông Trần Xuân Bách những năm dài sóng gió đã  làm điểm tựa cho chồng...” Nguyên văn bài thơ như sau:
        TRẦN XUÂN  BÁCH
        
Chắc chắn lịch sử sau này sẽ giành một trang về anh - khách  quan phán xử
        Tôi chỉ xin lưu ý nhỏ mai đời:
        Cái Trần Xuân  Bách mất rõ rồi nhưng còn cái được tuyệt vời sao!
        Chia sẻ tiếng sét  giáng xuống đời anh
        Có một người đàn bà nguyện làm ngọn thu lôi vượt  qua giông bão
        (Chúng ta từng sống một thời vô luân để hai chữ “liên  quan” đè lên cơm áo)
        Trần Xuân Bách. Anh là nạn nhân và cũng là tác  giả tội ác. Đúng không nào?
        Trên chục năm dài lê thê con chim bằng  gậm nhấm nỗi cô đơn
        Tâm hồn vẫn sáng trong không rũ buồn vì khép  cánh
        Từ Sài Gòn mỗi lần ra ghé thăm – tôi vui làm nhân chứng Một tình  yêu...

             (Hà Nội – Trung Tự, ngày 20 tháng 5 năm  2002).
        Ông Trần Xuân Bách không viết hồi ký mà làm thơ. Xin giới  thiệu một bài thơ của Bách Xuân Trần Xuân Bách do tác giả đọc cho nhà thơ Hải  Như ghi:
        TRONG MƠ GẶP CỤ NGUYỄN DU
        
Một cơn giông  chiều
        Một đêm mưa đá
        Có lạnh những tình yêu?
        Có  chân nào trượt ngã?

        Bạn hỏi tôi vì sao
        Nguồn thơ vẫn  dạt dào
        Khi tiếng sóng ồn ào
        Khi trời giông sấm  động
        Vì lòng tôi không trống một niềm tin!

        Trong một  giác mơ
        Được tiếp chuyện nhà thơ
        Cùng Nguyễn Du bất  tử...!

        Bên lành bên dữ
        Phải chăng phân giới bởi quyền  uy?
        Biết nói năng chi
        Sau câu hỏi bất ngờ
        Của  nhà thơ

        Thay cho câu trả lời
        Tôi xin phép nhà  thơ
        Được sửa đôi dòng bất hủ:
        “Thiện căn ở tại lòng  ta
        Chữ tâm kia mới bằng ba chữ QUYỀN”

        Cụ Nguyễn Du mỉm  cười rơi nước mắt
        Ngâm câu kiều “lẩy”:
        “Nợ đời chưa trả  cho ai
        Khối tình giữ trọn cho đời chưa tan
        Nỗi riêng không  chút bàng hoàng
        Tình dân nghĩa nước vẹn toàn trước sau
         Thiện căn ràng buộc lấy nhau
        Vào luồn ra cúi công hầu mà  chi!”

        Ôi giấc mơ thần kỳ
        Một đêm mưa đá
         Giữa bầu trời Thủ Đô...

                        (Hà Nội đêm 29 tháng 03  năm 1990)
        Ngày 01 tháng 01 năm 2006 chính khách Trần Xuân Bách qua  đời. Trên báo Nhân Dân có bài đánh giá những cống hiến của Trần Xuân Bách trong  hoạt động cách mạng. Cuối cùng thì Trần Xuân Bách đã được nằm trong nghĩa trang  Mai Dịch, nơi chỉ dành riêng cho các vị đại công thần của chế độ… Chưa phải là  tất cả, nhưng như vậy, người ta đã phải thừa nhận tư tưởng đổi mới đi trước của  Trần Xuân Bách.
Từ thành phố Sài Gòn, nhà thơ Hải Như đã viết bài thơ vĩnh  biệt nhà chính trị lỗi lạc của Cách mạng Việt Nam, một nhân cách lớn được giới  sĩ phu mến mộ tài năng. Bài thơ này ghi trong sổ tay của nhà thơ.  Được nhà thơ  nhân chuyến mùa thu (2012) về thăm quê Nam Định cho phép, nay xin công bố rộng  rãi:
        VĨNH BIỆT NGƯỜI BẠN CÙNG  QUÊ
                                        Hải  Như
                        (Thay một nén nhang tưởng  niệm
                           Bách Xuân – Trần Xuân Bách)
      
  Ngồi trên ghế quyền lực cao nhất Anh tìm đến ngõ Hòa Bình 5 đường Minh Khai gặp  nhà thơ
        Anh và tôi cùng huyện nhưng 2 vị trí khoảng cách xa nhau –  chưa giáp mặt bao giờ
        Tôi ngạc nhiên khi thấy Anh lẫn trong đám đông  và... không có 2 cằm(?)
        Nghe tôi từ Sài Gòn ra Anh tới thăm ngay để  trả lời bài thơ gởi Trung Ương tôi kiến nghị
        Ngừng xây dựng Bảo Tàng  Hồ Chí Minh nhường cho công trình phúc lợi Người dân
        Có cả một văn  phòng – có thư ký riêng nhưng Anh đích thân “vi hành” vào ngõ hẻm
        Tôi  nhớ tới câu thơ hôm nào Anh ghi tặng tôi:
        “Bác Hồ là chúng ta khi  chúng ta thật sự là chúng ta...”
        Ngày Anh đi xa trên báo Nhân Dân bạn  đọc thấy Những – gì – thuộc – về - Anh đều được trả lại
        Tôi bỗng liên  hệ đến có kẻ nhất định đòi “treo cổ” Anh ngày ấy
        Chẳng biết sẽ nghĩ  gì khi cầm tờ báo sáng xuân nay
        TRẦN XUÂN BÁCH. Tôi biết Anh “dám tin  riêng mình đúng số đông sai” như câu thơ tôi viết về Kim Ngọc
        Chúng  ta từng nói với nhau: Chân lý nằm trên mặt phẳng
        Nhưng nhiều khi đến  được Chân lý con người bị “loạn thị” đã đi  vòng...

                                        (Sài Gòn, ngày  6/1/2006)
                                                     H.  NH
        Tình bạn tâm giao giữa chính khách Trần Xuân Bách với Nhà thơ Hải  Như đã trở thành giai thoại của một thời Cách mạng gặp khúc quanh.
   Thành  Nam, 01 - 12 - 2012
Viết nhận xét
  Tên gọi [Đăng ký]
  Mật khẩu (Khách không cần mật khẩu)
  Địa chỉ web
  Email
OpenID Hình vui