Tác giả/Tác phẩm
Tìm kiếm
Quick Login
Lịch
Thống kê
5 Sep.2012
Thầy Nguyên Ngọc của tôi
Bảo Ninh
TNc: Hôm nay 5-9, kỉ  niệm sinh nhật lần thứ 80 của nhà văn Nguyên Ngọc. Thay mặt bạn đọc TNc, xin  chúc mừng ông luôn mạnh khỏe, chân cứng đá mềm. Nhân dịp này chúng tôi giới  thiệu bài viết của nhà văn Bảo Ninh.

Sau ngày tốt nghiệp khoá  3 Nguyễn Du tôi dần ít có dịp được gặp nhà văn Nguyên Ngọc, người thầy đã dạy và  dìu dắt văn chương chữ nghĩa cho tôi những năm học trường viết văn và mãi về  sau, đến bây giờ. Bấy nhiêu năm, ngoài mấy chuyến thầy trò đi chơi miền quê Vĩnh  Yên, Quảng Ninh, rồi xuyên Việt, trở lại các chiến trường xưa dọc miền Trung,  trên Tây Nguyên, tôi chỉ tới thăm được thầy những ngày Tết ta và Ba Mươi tháng  Tư. Cũng có năm, bởi cái thói tôi tình cảm rời rạc, thiếu mật thiết, ân tình phó  mặc đã thành cố tật khó sửa trong quan hệ với những người mình yêu quý, mà bẵng  đi không tới thăm thầy. Song nhiều hơn cả là tới nhưng không gặp được ông. Thầy
Ngọc đi suốt, quanh năm, họa hoằn mới đảo về qua Hà Nội dăm hôm...
Về sức đi  sức viết, trong các bằng hữu cựu binh thân thiết  tôi phục nhất nhà văn Trung  Trung Đỉnh, nhưng ngay cả anh ấy cũng không thể sánh bước được với những cuộc  hành quân thời bình không ngừng nghỉ của thầy Nguyên Ngọc. Dường như càng năm  càng tuổi, thầy Ngọc của tôi càng muốn sống nhiều hơn trong không gian đường  trường. Sài Gòn - Gia Định, mũi Cà Mau, miền Tây, miền Đông, Quảng Trị, Thừa  Thiên, miền Nam Trung Bộ, các tỉnh huyện đồng bằng miền Bắc, vùng núi non biên  giới, hải đảo... từ năm 1975 tới nay có còn ngả đường nào, có còn miền quê nào  của đất nước mà ông chưa dọc ngang trải qua. Tôi đồ rằng ông đi nhiều như thế  chắc là để mong bù lại thời tuổi trẻ bị cầm chân trong các chiến hào và các  thiên kiến chính trị băm xẻ chia cắt đất nước và đời người ra làm muôn mảnh. Ông  đi nhiều nhưng không chỉ để ngao du sơn thủy, không đi chỉ để thưởng thức phong  cảnh, không lang bang phiêu bạt chỉ để nhìn ngó nghe ngóng lớt phớt, mà đi như  vậy là cách ông nhập thân, hoặc còn hơn thế nữa, xả thân vào với thực trạng đất  nước và dân tình để có thể không ngừng suy nghĩ và viết, thực thi nghĩa vụ nhà  văn theo đúng với tín niệm nhân sinh và văn chương của ông. Đồng thời, không tự  cho phép mình chấp nhận sự yên thân an nhàn, không ngừng buộc mình dấn thân vào  đời sống đương thời, cũng còn là cách để ông giữ mình, tránh cho mình sa vào lối  viết và nhất là lối sống của một bộ phận không nhỏ giới văn bút ngày nay, những  lối viết lối sống tuy khôn ngoan và giàu lợi quyền mà cực kỳ xa lạ với thế hệ  nhà văn thời của ông và các bạn chiến đấu của ông như Nguyễn Thi, Nguyễn Trọng  Oánh, Nguyễn Minh Châu... Xưa kia, nhờ quả quyết và quên mình dấn thân vào cuộc  kháng chiến 9 năm mà ông có được Đất nước đứng lên, tác phẩm đầu tay của một nhà  văn chưa tên tuổi song đã lập tức là một trong những tác phẩm hàng đầu của văn  học kháng chiến, và càng theo thời gian càng tỏ rõ là một tác phẩm lớn của văn  xuôi Việt Nam thế kỷ XX. Những năm 1950 tới đầu 1960, ông không hề viết gì về  Cải cách, về Tập thể hóa, mà lặn lội đường trường gian khổ để viết Rẻo cao. Với  cảm nhận của riêng mình tôi cho rằng Rẻo cao là một trong những tác phẩm hay  nhất của văn học miền Bắc XHCN những năm  hòa  bình giữa hai cuộc chiến. Rẻo  cao, tập truyện ngắn trong sáng, tinh tế, vô cùng hồn hậu, chan chứa tình yêu và  ước mơ hạnh phúc được sống trong hòa bình ấy thực chất là bức tâm thư của người  chiến sĩ miền Nam gửi độc giả miền Bắc trước khi lên đường trường chinh trở lại  quê hương đang lụt chìm trong lửa đạn chiến tranh tàn khốc.
Thầy viết trò  khen hay, bạn có thể cho rằng vậy, thế nhưng Đất nước đứng lên và Rẻo cao, tôi  đã đọc, đã yêu thích từ lâu lắm rồi, khi còn là học sinh phổ thông, còn Trên quê  hương những anh hùng Điện Ngọc, được đọc lần đầu lúc đang là một anh lính ở Mặt  trận B3, khi đó đâu đã màng gì tới sự viết văn. Song quả thực, Đất nước đứng  lên, Rẻo cao, Rừng xà nu, Đất Quảng, đấy là những tác phẩm đã thôi thúc và dẫn  đường cho tôi hướng tới nghiệp văn chương sau khi đã buông rời vũ khí trở lại  với đời thường.
Vào học trường Nguyễn Du, tôi được thầy Hoàng Ngọc Hiến phân  bổ vào nhóm học trò văn xuôi do nhà văn Nguyên Ngọc trực tiếp phụ trách. Có thể  chỉ là sự tình cờ, nhưng cũng có thể đấy chính là số mệnh văn học của tôi. Không  nói ra, mà tôi mừng khôn tả. Được trở thành học trò của một trong những tác giả  mà mình thán phục và ngưỡng mộ từ thuở còn thơ, từ thuở còn là lính, tôi nghĩ  đời văn của mình ngay từ bước đầu đã có được sự may mắn không mấy ai bằng.
Và  cho tới bây giờ, những dịp hiếm hoi được ngồi bên nhà văn Nguyên Ngọc, thầy trò  riêng tư đàm đạo, với tôi vẫn là những khoảng thời gian hết sức quý báu. Vốn dĩ  xưa giờ chẳng biết trò chuyện văn chương với ai ngoài những bạn nhà văn rất đỗi  thân tình: Trung Trung Đỉnh, Phạm Xuân Nguyên, Phạm Ngọc Tiến, Trần Anh Thái,  Nguyễn Quang Lập, Nguyễn Bình Phương, mà cũng thỉnh thoảng thôi, câu được câu  chăng vầy vậy với nhau một chút, nên thực sự là chỉ với thầy Hiến và nhất là  thầy Ngọc là tôi có thể dốc lòng bày tỏ nỗi niềm văn chương viết lách của mình.  Và lại được các thầy bày dạy, khuyên nhủ từng ly từng tí, như ngày xưa khi còn  học ở Trường Nguyễn Du.
Chưa từng nghe nhà văn Nguyên Ngọc nói trước đông  người, song tôi đoan chắc tác giả Đường chúng ta đi không phải người hùng biện.  Dường như ông chỉ có thể trò chuyện riêng với một người, hoặc cùng lắm vài ba  người mà thôi. Gặp người tâm giao (mà tôi chắc tôi là người như vậy đối với  ông), ông nói thật hay, sôi nổi, nồng nhiệt, và tất nhiên là hết sức cởi mở. Ông  cũng rất ân cần, rất biết lắng nghe. Tôi có thể ngồi nói chuyện với thầy Ngọc  giờ này qua giờ khác, cả buổi cả ngày, chỉ chuyện văn chương, mà đầy hứng khởi,  dào dạt xúc cảm và tự thấy bổ ích cho mình rất nhiều.
Tuy nhiên, thú thực,  những khi gặp thầy Nguyên Ngọc, tôi luôn cảm thấy, trước nhất là nỗi mặc cảm.  Trong những năm qua, thầy Ngọc đã làm được biết bao việc lớn nhỏ có ích cho văn  học và văn hóa, giáo dục. Cát chảy, Lắng nghe cuộc sống, Nghĩ dọc đường và nhất  là Có một đường mòn trên biển Đông. Đấy là các sáng tác văn học. Ngoài ra là các   công trình dịch thuật, mà có lần ông nói nửa đùa với tôi là dịch thế nhằm mục  đích để Bảo Ninh đọc mà nâng cao tầm lên một chút: Nghệ thuật tiểu thuyết (M.  Kundera), Độ không của lối viết (R. Barthes), tác phẩm của Jean-Paul Sartre,  Jacques Dournes... Sau thời kỳ báo Văn nghệ với công cuộc Đổi mới, thầy Ngọc đã  tham gia rất tích cực và nhiệt thành trong những lĩnh vực văn hóa, giáo dục, gìn  giữ bản sắc văn hóa dân tộc và chấn hưng giáo dục. Thầy thì thế mà trò thì thế  này, lận đận, lẹt đẹt, viết lách chẳng ra sao, chẳng ích lợi gì cho ai kể cả cho  mình, nên mỗi lần gặp thầy là mỗi lần tôi âm thầm xấu hổ, càng năm càng không  biết ăn nói ra sao với thầy.
Thứ nữa, là tôi càng năm càng thấy lo cho thầy.  Sức khỏe chỉ là một phần thôi. Thực ra, ông già nhỏ vóc và đã tám mươi này rất  rắn rỏi, quắc thước. Chí ít là ông hơn hẳn tôi. Thầy trò cùng leo dốc núi lên  đỉnh Tam Đảo, ông phăm phăm vượt trước tôi. Chốc chốc thầy lại phải dừng chân  đợi trò lệt bệt bước tụt hậu đằng sau xa. Tôi lo là lo thầy tuổi già mà lại bị  rơi vào vực thẳm của thất vọng. Thất vọng đến cùng cực. Trời đất đen sầm, sự thế  vô phương.  
Là một cựu binh Quân Giải phóng Tây Nguyên, nên ngoài tình thầy  trò với nhà văn Nguyên Ngọc, tôi còn nặng tình đồng đội với ông. Từ thuở học  Trường Nguyễn Du tới bây giờ, tôi luôn thầm coi ông như người anh trong cuộc  chiến ngày xưa, như một người chỉ huy. Bởi vậy nên thời gian gần đây tôi cảm  thấy mình có tâm trạng gì đó, có lẽ giống như tâm trạng của một cựu binh nghĩa  quân Lam Sơn thuở xưa, sau nhiều năm giải ngũ chợt nghe tiếng loa trong làng xã  lớn tiếng mạt sát Trần Nguyên Hãn, mạt sát Nguyễn Trãi.
Tôi nhớ lại những  cuộc biểu tình đòi hiệp thương tổng tuyển cử, biểu tình phản đối thảm sát Phú  Lợi, biểu tình nhân Sự kiện vịnh Bắc Bộ... rung chuyển cả Hà Nội năm xưa. Khi ấy  còn nhỏ mà tôi đã biết nhập vào biểu tình, nghe theo tiếng gọi của trái tim  mình.
Tôi nhớ đêm đầu mùa khô 1972, trung đoàn sắp vượt đèo A1, qua Đắc Tô  đánh trận mở màn Tổng công kích, nửa đêm, bãi khách, chính trị viên nằm ở võng  bên suối mở đài nghe đọc truyện đêm khuya. Cả trung đội lặng lẽ rời võng xúm lại  bên võng của anh, nghe Đường chúng ta đi...
23.8.2012 - Bảo Ninh
Viết nhận xét
  Tên gọi [Đăng ký]
  Mật khẩu (Khách không cần mật khẩu)
  Địa chỉ web
  Email
OpenID Hình vui