Chủ tịch Hữu Thỉnh đã 4 lần''ăn giải'' - Nhà Văn Lê Xuân Quang - Le Xuan Quang Blog
Tác giả/Tác phẩm
Tìm kiếm
Quick Login
Lịch
Thống kê
13 Jul.2012

HỮU THỈNH: MỘT CHÂN DUNG THƠ TRUNG BÌNH và Đem tác phẩm  thấp kém lấy giải thưởng lớn.

Phạm  Ngọc Thái

Đó là hai tác phẩm thơ,  tập "Thương lượng với thời gian" (TLVTG) - Nxb Hội nhà văn 2005 và tập "Trường  ca biển" mà ông Chủ tịch HNVVN đã mang nó tham dự & đoạt lấy một giải thưởng  văn chương Quốc gia lớn! Như nhà thơ Trần Mạnh Hảo đã viết: " Trong một thành  phần ban giám khảo do chính Hữu Thỉnh đã thiết kế... rồi ông Chủ tịch "tế nhị,  khách quan?..." xin rút ra khỏi Hội đồng xét giải".
      
Hay như nhà văn Nguyễn  Quang Thân đã lên tiếng phê ông Hữu Thỉnh (HT) ăn tham, kiểu tự mình cho mình  giải thưởng là vừa đá bóng vừa thổi còi, vừa lĩnh thưởng, vừa khen ban chấm  giải... công minh! ( trích bài TMH).
      
Người ta tính đến nay  ông HT đã 05 lần "ăn" giải thưởng văn học Quốc gia, kể cả giải thưởng Vua Thái  Lan gọi là "giải Asean - 1000 USD" mà chính ông Chủ tịch đã tự đề cử cho mình...  cùng với nhiều giải khác. Như kết luận của Trần Mạnh Hảo: Ông Hữu Thỉnh đã đạt  kỉ lục ăn giải văn chương trong thời đại ngày nay là... vô địch thế  giới!
Xin quay trở lại  với 2  tác phẩm của HT đã nêu trên - Vậy dư luận trong giới văn chương đã nói gì về các  tập thơ "Thương lượng với thời gian" & "Trường ca biển" của ông? Ngay từ khi  2 tác phẩm đó ra đời đã bị rất nhiều sự phê phán, chỉ trích:
Nào là tập TLVTG dở và  nhạt nhẽo vô cùng, viết cẩu thả. Nào là không có gì nổi hơn so với mặt bằng thi  ca. Là một bước lùi, xuống dốc không phanh của nhà thơ Hữu Thỉnh. Nào là thơ sáo  mòn, nhạt hơn nước ốc. Về thi pháp thì "râu ông nọ cắm cằm bà kia", nhiều bài  giả tạo, khiên cưỡng, triết  lý vớ vẩn, nhiều câu viết y chang những câu cũ tầm  thường, lại thừa chữ vô tội vạ.
Dư luận với "Trường ca  biển" là một tác phẩm làng nhàng, nhạt nhẽo, đọc Trường Ca Biển ta bắt gặp cách  nói phúng chỉ, ví von thẽo thọt, tủi phận...lặp lại từ các tập thơ trước của  chính tác giả. Nói tóm lại, Trường Ca Biển thiếu hẳn giá trị nghệ thuật, thiếu  xúc cảm, thiếu một trái tim chân thành với thi ca.
    
Trong bài viết này tôi  xin chính thức bình luận về hai tập thơ ấy của ông. Trước  hết:

          NÓI VỀ TẬP THƠ " THƯƠNG LƯỢNG  VỚI THỜI GIAN"

Hữu Thỉnh làm thơ rất  ẩu, tư duy khá lung tung, rồi tìm những từ hay hình ảnh hoa hoét hoặc có nỗi  đoan trường ghép lại. Có bài mới đọc lên cứ tưởng... cũng thấy là lạ hay hay...  nhưng rồi gấp lại thì bài thơ chỉ màng màng như một lớp sương khói, hay đó cũng  chỉ là một ý tưởng nhạt thếch, nông choèn. Tôi có thể nêu các kiểu làm thơ  tạp-pí-lù ra đây có đến vài chục bài trong tập thơ trên năm mươi bài của ông.  Thí dụ như bài "Bóng mát":
                     
Tôi như cây biết giấu lá  vào đâu/ Giữa gió bụi cõi người/ Nếu giấu lá thì còn đâu bóng mát/ Bóng mát mà  không che nổi chính tôi.
    
Mới đọc thì có vẻ nỗi  đời, nỗi người, nỗi trần ai đây? nhưng ngẫm kỹ bài thì không biết anh ta đang  định nói về cái gì? "bóng mát" kia biểu thị cho cái gì? Không rõ!  ,"gió bụi cõi người" nghe cũng đoạn trường đấy chứ? nhưng gắn với hình  ảnh "lá" ở câu trên - "lá" kia là cái gì của anh ta? Vì câu thơ "Tôi  như cây biết giấu lá vào đâu" mà. Nó tượng trưng cho khuôn mặt, ý nghĩ, tình  cảm hay tư tưởng chăng? Chưa hẳn, trái tim? cũng không phải.
                        
Nếu giấu lá thì còn đâu  bóng mát
  
"lá" của anh ta đã cho  cái gì mà làm ra "bóng mát", cho đời hay cho chính cuộc đời anh? Vậy là nửa bài  thơ rồi vẫn chưa biết nó là cái gì? Ta lại xem câu kết:

Bóng mát mà không che  nổi chính tôi

Cái cây nó có bóng mát  để che cho đời, nhưng "lá" của anh ta thì chẳng rõ là cái gì - mà nói cái "bóng  mát" ấy không che nổi chính anh ta? Thế là nghĩa cũng như tứ thơ lung lung tứ  mẹt. Hữu Thỉnh viết văng mạng ra chẳng cần biết nó biểu thị cho cái gì hết - Và,  bài thơ trở thành...vô nghĩa!

Trần Mạnh Hảo nói Hữu  Thỉnh làm thơ rất ẩu chính là vậy.

Thơ HT nhiều bài bất cần  tính lôgich trong tư duy triết lý dù chỉ là một bài thơ ngắn vài câu, tôi thí dụ  một bài thơ khác:
Đôi luống thời gian/ Ai  ải mùi đời/ Hì hục câu thơ/ Gieo chỗ không người/ Tấm chăn ngôn từ/ Dầy sao  không ấm/ Thi nhân dậy chưa/Gà đang chuyển sớm/ - (Mồ hôi đón ngõ).

Đọc lên cũng đã thấy cái  thời gian ai ải mùi đời kia, chắc là thời gian như cuộc đời thum thủm toàn phân  tro chăng? Mấy từ "ai ải mùi" mà tác giả sử dụng cốt chỉ để thơ cho có vẻ hình  tượng "kêu" đấy thôi, nhưng đó là cách sử dụng vơ váo bất kể ý nghĩa. Sau đó tự  nhiên lại chuyển sang ý thi nhân làm thơ gieo vào chỗ không người? Chắc là muốn  nói thiên hạ rất mông muội về thi ca, nên anh ta gieo vào họ như gieo vào chỗ  không người, rồi đến gà qué báo sáng...thế là hết thơ! Cũng chẳng biết cái thời  gian ai ải mùi đời kia với người thi nhân làm thơ nó có quan hệ với nhau thế  nào, và nó được đưa vào trong bài thơ để nói lên ý nghĩa gì? cũng đã được thêm  một bài.  HT làm thơ rất nhiều bài đại loại nham nhúa như thế!
        
Cũng có khi chỉ do một ý  tưởng nào đó chợt vụt đến, thoáng qua mà tác giả vội ghi lại, đáng lý nó mới chỉ  là tư liệu trong một bản nháp. Nhưng HT đã sử dụng ngón nghề của một tay thơ  chuyên nghiệp, thêm dăm ba chữ mắm muối vào đó hoặc tìm đại vài hình ảnh cho có  vẻ kêu kêu, bất cần hình ảnh đó ý nghĩa có hợp với bài thơ không, xào xáo nó lên  -  lại được thêm một bài thơ nữa, hay gộp nó lại thành tập lấy một giải thưởng  văn chương. Tôi ví dụ thêm bài thơ "Năm  đi":
                    
Gió sao là lạ. Mây khang  khác/ Không hiểu. Hay là nhịp cuối năm/ Hôm qua thì tiếc. Mai thì sợ/ Tuột cương  trăng cũ lại sang rằm.
      
Một câu kết kêu như  chuông nhưng lạc lõng, từ ngữ bóng bẩy có vẻ đẹp mà chẳng ăn nhập gì với những ý  của bài thơ. Tôi không muốn dùng 2 chữ "ý tưởng" nữa, vì bài thơ ngắn ngủn của  một đôi suy nghĩ chợt đến chưa đạt được đến mức độ có ý tưởng? Bài thơ này chắc  là HT nhặt nhạnh lung tung trong đống giấy nháp, rồi sửa chữa qua quít để thêm  một bài nữa cho tập. Cũng chỉ là một bài "thơ rác".
      
Ôi, ông Chủ tịch HNV ơi!  Đúng là thời buổi cào cào châu chấu lên ngôi cả rồi.
      
Cần phải ví dụ cho bạn  đọc thấy thêm hàng loạt các bài thơ HT đã làm như vậy. Bài "Ngẫu cảm" chẳng hạn:
                  
Thu hết mọi tiếng  chuông/ Cõi thiện xa xăm câu kinh vượt dốc/ Bao nhiêu kỳ quan che không kín  những gì lầm lạc/ Mây vừa đi vừa ngoái lại trông người/.

Chưa nói đến bạn đọc mà  ngay một nhà thơ nào yếu bóng vía, có khi chỉ cần đọc mấy câu của bài thơ này  phải "sợ tài nhà thơ chết khiếp", phục lăn ra mà cho rằng có lẽ nó sắp đạt độ  ... kiệt tác. Nhưng thực ra bài thơ chỉ là những sự lắp ghép loạn xạ, tư duy  lung tung chẳng đâu vào đâu. Chẳng biết bài thơ nói cái gì? Đây cũng đích thị là  một bài thơ để...loè đời! Cái ngón nghề mà HT tìm ra trong quá trình sáng tác  thơ của mình chính là thủ thuật rất sảo ấy đã thành sở trường trong quá trình  làm thơ của ông. Trong bài viết Trần Mạnh Hảo nói Hữu Thỉnh làm thơ hay lấy "râu  ông nọ cắm cằm bà kia" là vậy.
      
Có lẽ không phải là HT  không biết cái hạn chế trong sáng tác thơ của mình... và có lẽ cũng không phải  là không biết sự kém cỏi của tập thơ "Thương lượng với thời gian"!  Cho nên cũng  đã có lúc ông tự thú - Ta hãy đọc bài thơ "Người  làm mùa" thì rõ:
              
Những gié vàng lại tụ  hội vàng tươi/ Mùa hoàn hảo? Thiên nhiên bầy kiệt tác/ Sao với ta vẫn chỉ vài  nét phác/  Tẩy xoá hoài người vẽ mãi chưa xong?
      
Ý muốn liên hệ với "mùa  thi ca" của ông ta đây? Đã biết thơ mình mới chỉ là những nét phác, nhạt nhẽo  còn nông cạn. Còn với mình thì "tẩy xoá" mãi vẫn không viết nổi một bài thơ hay  - Thế mà vì lòng tham, ông Chủ tịch đã 05 lần lấy giả thưởng Quốc gia rồi, lần  này vẫn mang ra định lấy tiếp cái giải thưởng HCM kèm với 200 triệu đồng cơ  đấy.

HT viết nhiều thơ dở  quá, định thôi nhưng lại xin ví dụ tiếp một bài thơ nữa - Đó là bài "Những người đi lại phía tôi":

Những người đi lại phía  tôi/ Bao nhiêu bóng mát một lời lá bay/ Mặc ai xô dạt mỗi ngày/ Múc đau lòng  giếng vẫn đầy sao hôm.

Hình ảnh thì cũng có vẻ  hoa mỹ, rồi nỗi mình, nỗi đời - Nhưng bài thơ nói gì nhỉ? Nếu kết lại thì hình  như là... vô nghĩa! Nó "vô nghĩa" bởi vì nó tư duy theo kiểu ba-chi-khươn, vơ  váo và lắp ghép nhằng.

Tôi  xin phân tích hình ảnh "bao nhiêu bóng mát" kia là gì? Có phải bao nhiêu  người đang đi lại phía nhà thơ đã đem cho ông ta bóng mát không? Nếu thế thì  cũng có tính nhân văn đấy, nhưng liền ngay sau đó lại là hình ảnh:

...   một lời lá bay

Chả  lẽ để đáp lại "những bóng mát" mà người đời đã đem lại cho ông (đó tức là những  danh lợi mà ông đã được hưởng), ông chỉ đáp lại cho họ, tức là cho cộng đồng...  "một lời lá bay" ư? Nghĩa là, tao cũng chả cần phải trả cho chúng mày  nhiều, một đôi lời ve vuốt suông, hay chút bổng lộc gì đó cỏn con thôi, sau đó  ông thoảng qua như ...lá bay!... và ông cứ ung dung hưởng "những bóng mát" mà  người đời mang lại cho ông. Bởi vì ngay câu thơ thứ 3 viết:
Mặc  ai xô dạt mỗi ngày...

Thể  theo sự liên kết trong tư duy bài thơ thì: Ông cứ mặc cho cuộc sống những kẻ đã  mang lại bóng mát cho ông bị xô dạt, chìm nổi... Ông mặc xác tất cả - và bài thơ  kết:

Múc  đau lòng giếng vẫn đầy sao hôm

Hình  ảnh "múc đau lòng giếng" có vẻ ghê, nhưng để nói cái gì? Ta giả sử nếu  cái giếng kia biểu thị cho đời - Ông cứ việc múc đau lòng đời, tức là ông cứ  việc vơ vét, hưởng thụ những lợi lộc của đời mang lại... cho đến cuối đời ông.  Bởi vì hình ảnh "sao hôm" sẽ biểu thị cái nửa đời chiều của ông mà... "vẫn đầy  sao hôm" là vậy.
Còn  nếu ta giả sử hình ảnh "cái giếng" kia để chỉ bản thân nhà thơ - Ông múc đau  ông, nghĩa là ông sẵn sàng hy sinh bản thân cho hạnh phúc của mọi người, tức là  cho đời - Thì sao câu thơ trên ông lại viết: "Mặc ai xô dạt mỗi  ngày"???... Thế là bài thơ trở thành khập khiễng, ý thơ phi lý, hình ảnh như  những cánh hoa giấy đẹp nhưng lung tung. Bài thơ này cũng chỉ để ... vứt  đi!

Tôi  lại ví dụ thêm bài nữa, bài "Vô  thanh":

Tôi  ngồi nhặt sỏi đếm buồn/ Gió đi tìm khói chon von mấy đồi/ Mây kia ham sự nhất  thời/ Bao nhiêu oan nghiệt mắt người ngước lên.

Ví  von, nhặt nhạnh hình ảnh lắp ghép bừa đi, bài thơ như đánh đố người ta vậy.  Chẳng ra tả, mà cũng chẳng biết nói về sự đời gì... gì?

Đấy  là tôi mới ví dụ một số bài thơ ngắn cho dễ đọc. Để bạn đọc khỏi nhàm chán tôi  chỉ xin ví dụ thêm một bài thơ dài hơn, nhưng cũng viết ẩu làm nhàm như thế. Đó  là bài "Lời mẹ" - Nói về mẹ thường là  những bài thơ rất máu thịt, da diết. Nhưng Lời Mẹ của HT thì phải nói thơ viết  hồ đồ đến mức độ hơi nhăng nhít. Bài thơ chia làm 3 khúc, mỗi khúc có 8 câu,  tổng cộng toàn bài có 24 câu. Đây là:

Khúc  I-   Khúc đầu tiên này thì nó còn kể lể có chuyện một tý, tuy cũng chỉ viết nôm na  tung hứng bừa đi thôi, chẳng có gì gọi là chắt lọc hay nghệ thuật tinh tuý.  Nhưng thôi, ta chấp nhận như thế, tạm gọi là cũng được:

Mẹ đã  sinh ra tôi/ Đặt tên cho tôi nữa/ Một cái tên nõn nà/ Hồn nhiên như sói nhỏ/ Cái  cối và cái chày/ Con mèo và con cún/ Yêu mấy vẫn chưa vừa/ Thoắt trở thành người  lớn.

Mấy  câu sau là tác giả đã nhặt nhạnh bừa đi rồi đấy, ghép lại thành một khúc - Chưa  thể gọi là ăn nhập với nghĩa trong cả bài. Ta cứ đọc tiếp sẽ thấy. Đến khúc thứ  2, thứ 3 mới thật là thứ thơ... hô khẩu hiệu. Mà đây là khẩu hiệu rất sáo rỗng,  nhạt nhẽo. Nhưng tác giả không phải chỉ hô khẩu hiệu một lần đâu - Hai khúc thơ,  mỗi khúc 8 câu - Chỉ có 2 câu đầu là khác, còn 6 câu sau lặp lại y hệt nhau, ý  tứ vơ váo. Chợt nghĩ được cái gì là đưa luôn vào, cứ như là viết đại cho xong,  đọc chối không chịu nổi. Để bạn đọc thấy rõ xin chép lại cả 2 khúc sau ra  đây:
      
Khúc  II - Tôi bước ra ngoài ngõ/ Gió thổi. Nước triều lên.../ Đi hoài không gặp tiên/  Đành quay về hỏi mẹ/ Hãy yêu lấy con người/ Dù trăm cay nghìn đắng/ Đến với ai  gặp nạn/ Xong rồi, chơi với cây!
      
Khúc  III-  Tôi lại bước dưới trời/ Không tiếc mòn tuổi trẻ/...  (6  câu sau giống hệt ở khúc 2)/ Đi hoài không gặp tiên/ Đành quay về hỏi mẹ/ Hãy  yêu lấy con người/ Dù trăm cay nghìn đắng/ Đến với ai gặp nạn/ Xong rồi, chơi  với cây!

Xin  phân tích một chút ở câu thơ cuối khúc - Sao lại kết "Xong rồi chơi với  cây"? Nếu là những người chán sự thế, chán chốn quan trường... đi ở ẩn như  Nguyễn Khuyến chẳng hạn, hay như thi sĩ Tản Đà chán chốn hồng trần tìm đường lên  núi "tu tiên" đã đành... đằng này HT còm ham danh lợi thế cơ mà? Đọc thơ ta có  thể hiểu: Mẹ từng dặn anh ta rằng, con người nó hay lừa lọc, gian sảo lắm, tốt  thì ít mà xấu thì nhiều... đừng nên "chơi" với con người mà chỉ nên chơi với cây  thôi!

Nhưng  mẹ lại cũng dặn anh ta: Phải làm một con người cao thượng. Con người tuy xấu thế  đấy, nhưng lúc họ gặp nạn... thì phải đến cứu vớt họ (như ở câu thơ trên đó đã  viết "Đến với ai gặp nạn") - Xong rồi lại về..."chơi với cây"! Vậy  lời dặn ấy HT đã cao thượng đến thế nào mà sao còn  tham lam thế? Đây là một bài  thơ viết cẩu thả. Cái đoạn lặp đi lặp lại dài đến 6 câu nào có hay gì, có nghệ  thuật thi ca gì cho cam, chỉ là cách nói đạo lý sáo rỗng. Câu thơ : Đi hoài  không gặp tiên/ - Hình ảnh ấy chắc HT chợt nhớ về chuyện cổ tích, có cô bé  hoặc cậu bé nghèo khổ... đã mơ thấy ông tiên hay bà tiên hiện về - Thế là bê  luôn vào thơ, mà lại là bài thơ nói về nỗi đời, đoạn trường người lớn hẳn hoi.  Một bài viết về mẹ thuộc dạng nhàm chán nhất, nhì đối với một nhà thơ chuyên  nghiệp mà tôi từng được đọc.

Thế  đấy, thơ ông Chủ tịch đã lãnh đạo HNVVN đến 3 khoá của chúng ta hôm nay là thế  đấy!

Nói  dài, bình thêm làm gì nữa cho bạn đọc càng nhàm chán. Quá đủ để nhìn nhận về   tập thơ "Thương lượng với thời gian" thấp kém, cũng như tầm vóc chân dung thơ  ông - Hữu Thỉnh: Một chân dung thơ trung bình!

Tôi  sẽ có đánh giá riêng về toàn bộ chân dung đời thơ của ông ở một bài viết  khác.
- Không  phải là không có lý trong lần ông được giải Quốc gia đầu tiên với tập trường ca  "Đường vào thành phố" - Đã bị nhà thơ Xuân Diệu phê phán là dở vô cùng, là không  biết làm thơ, là tào lao chi khươn... ngay trên báo Văn Nghệ. (trích bài  TMH).

- Cũng  không phải là không có lý trong lần thứ 2 ông ăn giải HNV với tập thơ "Thư mùa  đông", đã bị nhà văn Tô Hoài viết bài chê bai rằng: Thơ Hữu Thỉnh chỉ là một  gánh chè chai đồng nát.

Còn  với tập "Trường ca biển" - Nếu tôi bình thêm nữa thì dài quá. Song như dư  luận hiện nay đã phê phán rất nhiều về giá trị tầm thường, nhàm nhúa của tác  phẩm. Tôi chỉ nói thêm: Ý tưởng và cấu tứ thơ luộm thuộm, nội dung ý nghĩa thơ  vụn vặt nhàm chán, có nhiều chỗ viết như nói dông dài, nghĩ ra cái gì viết cái  đó ào đi chứ không phải thơ. Lời nhiều nghĩa ít, đọc thơ thấy chẳng ra đâu vào  đâu. Thơ viết dài dặc, lan man hầu như không có cảm xúc. Một trường ca viết hết  sức ẩu và coi thường sự thẩm thấu thơ thiên hạ. Tôi cam đoan rằng: Loại trường  ca này không tồn tại với thời gian, không có giá trị và không lưu được đối với  nền văn hiến Quốc gia.

Tóm  lại - "Trường ca biển" là một trường ca thuộc loại kém, tầm vóc dưới  trung bình.
Thế  mà Hữu Thỉnh vẫn cố tình mang nó để đoạt lấy giải thưởng văn học lớn đó không  chút ngượng ngùng - Đúng là đã rất thiếu tự trọng, nhìn đời dưới con mắt - Tôi  xin dừng bài bình luận của mình về 2 tập thơ của ông Chủ tịch HNVVN ở đây, không  muốn nói gì thêm nữa.

      
Hà  Nội
Phạm Ngọc Thái
Viết nhận xét
  Tên gọi [Đăng ký]
  Mật khẩu (Khách không cần mật khẩu)
  Địa chỉ web
  Email
OpenID Hình vui