Bác Bàng đã phân tích (về thơ) và đi đến kết luận: - Nhà Văn Lê Xuân Quang - Le Xuan Quang Blog
Tác giả/Tác phẩm
Tìm kiếm
Quick Login
Lịch
Thống kê
13 Mar.2016
Bác Bàng đã phân tích chi li

(về thơ) và đi đến kết luận: 

Nghe thơ trên đài thích hơn vì mình không phải đọc mà giọng ngâm lại hay, thêm nữa chẳng lo phải học thuộc lòng, thấy bài nào hay hay thì cố học cho nhớ được vài câu để khi thấy hợp lòng mình thì ngâm ngợi lại cho thích.

- Những bài thơ hay hay mà cô thích là thế nào?

- Dạ, theo cháu thì đó là những bài ngắn gọn, có vần có điệu, nghe êm tai, dễ nhớ dễ thuộc và cháu cảm thấy với mình nó là rất hay, thích lắm!

Đọc thơ như công chúng, nghe thơ như công chúng thì có cần gì phải học ngữ pháp, không cầnphải biết Thi pháp là cái quái gì, cũng không cần biết Tu từ học với những ẩn dụ, những động từ này nọ để cố hiểu cho bằng được bài thơ như các nhà bình tán. Cũng chẳng cần biết thủ pháp mô tê răng rứa gì. Nhà thơ cũng vậy, làm ra thơ để ai thích thì đọc chứ không phải để cho các nhà này nọ mang cách nhìn của mình ra để làm con dao cùn mổ xẻ những con chữ rất đời thường kia.

 

Kẻ hậu bối Nhì Pham này chỉ xin phép góp mấy lời sau:

Một trong những nhiệm vụ của việc bình thơ là nâng tầm thưởng thức của người đọc thơ. Có tý hiểu biết về kỹ thuật, kinh nghiệm bếp núc, các tiêu chí thẩm định giá trị thơ ca, người đọc sẽ không còn ù ù cạc cạc khi nghe hoặc ngâm nga những vần thơ ưa thích như chị giúp việc kia mà sẽ tự tin hơn, sảng khoái hơn khi thả hồn vào dòng thơ. Đọc thơ chỉ bằng trí sẽ không thấy hơi nóng của cảm xúc, không “bắt” được hồn thơ, sẽ chẳng bao giờ cảm được cái hay trọn vẹn của thơ. Còn nếu chỉ đọc thơ bằng hồn, không có sự soi sáng của kiến thức thì sẽ như chị giúp việc suốt đời“tự sướng”. sướng mà không biết vì sao mình sướng, miệng ngâm nga những vần thơ “cả đẩn” mà mắt cứ sáng long lanh, mặt rạng rỡ như đóa hoa xuân. Lúc ấy nếu được là bạn của chủ nhà, giả vờ vớ vẩn hỏi chị tý chuyện thơ thì chính mình cũng “sướng rên mé đìu hiu”.
Phạm Đức Nhì
1.

Sang nhà ông bạn già hàng xóm chơi, thấy cô giúp việc vừa lau nhà vừa khe khẽ hát:

Hoa chanh nở giữa vườn chanh.
Thầy u mình với chúng mình chân quê

Được biết cô giúp việc này người dưới quê Nam Định nhưng nom không thấy một dấu vết chân quê nào còn đọng lại ở người đàn bà đã ngoài 50 tuổi.

Khi đã được ông bạn mời vào nhà lại thấy cô giúp việc đem phích nước sôi từ nhà bếp lên để chủ nhân pha trà mời khách, bèn hỏi cô:

- Ban nãy nghe cô hát rất hay. Cô có biết bài hát đó của ai làm ra không?

- Dạ thưa, không ạ! Mà thưa với hai ông, biết ai làm ra bài hát này cũng chẳng để làm gì. Khi rỗi việc cháu hay nghe đĩa nhạc ở phòng riêng, thấy bài nào hay hay thì cháu bắt chước hát theo, lâu dần thì thuộc ít nhiều thôi ạ!

- Thế cô có thích nghe ngâm thơ không?

- Dạ có! Hồi còn ở quê, bố cháu hay nghe đài về đêm,  mỗi khi thấy các cô trên đài ngâm thơ cháu rất thích và cũng học lỏm được ít câu.

-  Thế cô đã bao giờ làm thơ chưa?

- Dạ, ông cứ đùa cháu. Cháu sao mà làm thơ được. Phải là những thần đồng như Trần Đăng Khoa hay những người tài giỏi như Hồ Chủ Tịch, như ông Tố Hữu thì mới làm thơ được chứ ạ. Cháu chỉ thích thơ thôi. Hồi học cấp 1 cấp 2, các thày cô dạy nhiều thơ của ông Tố Hữu lắm, dạy xong bài nào bắt chúng cháu phải học thuộc lòng bài đó. Cháu sợ bị kiểm tra, học như chó gặm xương mãi mới thuộc nhưng ít lâu sau thì quên béng luôn. Nghe thơ trên đài thích hơn vì mình không phải đọc mà giọng ngâm lại hay, thêm nữa chẳng lo phải học thuộc lòng, thấy bài nào hay hay thì cố học cho nhớ được vài câu để khi thấy hợp lòng mình thì ngâm ngợi lại cho thích.

- Những bài thơ hay hay mà cô thích là thế nào?

- Dạ, theo cháu thì đó là những bài ngắn gọn, có vần có điệu, nghe êm tai, dễ nhớ dễ thuộc  và cháu cảm thấy với mình nó là rất hay, thích lắm!

 2.

 Ý định sang nhà ông hàng xóm là sẽ  bảo ông bạn mở máy tính ra để mời ông đọcTRĂNG LÊN VÀ PHÉP ẨN DỤ TOÀN BÀI” của nhà thơ Phạm Đức Nhì rồi hỏi ý kiến ông về những lời bình của cụ Vũ Ngọc Phan, của bà Thụy Khuê và của ông Phạm Đức Nhì về bài thơ TRĂNG LÊN của cụ Lưu Trọng Lư, vì biết ông bạn vốn rất thích thơ của cụ Lưu. Nay thấy cô giúp việc chuyện trò về thơ rất giản đơn chân chất, toan đọc 4 câu Trăng lên đó cho cô nghe rồi hỏi xem có hay không, cô có thích bài thơ đó không. Nhưng bụng nghĩ ngay ra là cô ấy chẳng đã trả lời rồi sao. Thêm nữa, một người đọc thơ, nghe thơ bình dân như cô ấy chắc chắn không đủ chữ nghĩa để nói như nhà phê bình văn học hiện đại Vũ Ngọc Phan:  “thật là đầy tình, đầy mộng, thật là thanh cao, thật là tuyệt bút”. :  một ẩn dụ xác định (mắt em là một dòng sông), bốn ẩn dụ ví ngầm (vầng trăng, mái tóc mây, hồn thu tạnh, thuyền ta) và năm động từ (lên, mơ, say, bơi, lặng) để vẽ nên ít nhất hai khung cảnh lồng ấp lên nhau”. Cô ta lại càng không hiểu thơ như ông Phạm Đức Nhì, vì một chữ tiếng Anh không biết, một câu tiếng Anh giả cầy không hay, nói gì đến thủ pháp Show, Not Tell mà nhiều người có học cũng còn mít đặc!

3.

 Tháng Tám năm 2015, nhân ngày sinh nhật lần thứ 95 của người mẹ đã qua đời, con trai của cụ Lư, nhà báo Lưu Trọng Văn - người kế thừa có trách nhiệm bảo tồn di sản văn học của cha mình đã viết về mối tình của hai cụ thân sinh :

Năm 1920, năm Thân, bên dòng sông Hương, mạ gã chào đời. Cũng bên dòng sông Hương ấy, năm 1946, mạ gã theo cha gã lên một con đò, vườn xưa không trở lại.

Không cưới xin.”

“Lúc đó cha gã là nhà thơ nổi tiếng lãng tử, mạ gã là hoa khôi Đồng Khánh, con quan, bà ngoại gã chống lại cuộc tình này. Bà ngoại gã từng dẫn mạ gã đến chùa, bắt mạ gã thề trước tượng Phật không yêu cha gã.

Miệng mạ gã thề nhưng trái tim lại hứa sẽ yêu cha gã trọn kiếp người.

Mạ ơi, hôm nay sinh nhật mạ, con chép lại bài thơ tỏ tình của cha với mạ:

 

Hoa lan quên nở trên giàn

 Nhớ ai em để tiếng đàn ngừng đưa

 Tiếc gì em nửa đường tơ

 Cho hoa quên nở, trăng mờ quạnh soi

 Chờ em đêm đã khuya rồi

 Rộn ràng lá đổ, vàng rơi đầy thềm...”

 

Ấy là bài thơ “ĐÃ KHUYA RỒI”

 

Trên thế giới không nước nào có nhiều người làm thơ như ở nước ta và cũng không nước nào có nhiều người  bình và tán thơ như ở nước ta.

Không hiểu sao uyên bác như cụ Vũ Ngọc Phan và bà Thụy Khuê mà đọc xong 2 câu đầu của bài thơ TRĂNG LÊN lại tán rằng

Cụ Vũ: "Mượn vầng trăng nhô đầu lên đám mây đen mà tả cái phút ái ân của đôi trai gái trong lúc giáo đầu”

Bà Thụy: “hình ảnh cuồng say, mộng ảo của đôi tình nhân nghiêng xuống nhau trong giây phút ái ân, đắm đuối ....”

Dù là một nhà thơ đa tình nhưng Lưu Trọng Lư không phải là kẻ trăng hoa, đến với cô gái nào cũng “Vầng trăng lên mái tóc mây” theo cách bình tán của hai nhà phê bình danh giá

Nếu trăng hoa như thế, Lưu Trọng Lư không thể có được một mối tình đẹp với người vợ thứ hai mà ông gọi là “Nàng công chúa Huế” sau khi người vợ đầu của ông đã mất.

Cũng nên biết cụ Lưu có hai bài thơ TRĂNG LÊN. Đây là bài thứ hai không được đánh giá toàn bích như bài 1 kể trên:

Đủng đỉnh chiếc thuyền con

Trăng lên đầy ngọn núi
Đối cảnh với người yêu,
Cầm tay, tôi gạn hỏi:
"Vũ trụ ngõ bao la
Nên cười hay nên tủi?"
Lẳng lặng tựa Hằng Nga,
Nhìn tôi, nàng chẳng nói.

Như thế thì hai chữ TRĂNG LÊN  hay cả ba chữ VỪNG TRĂNG LÊN chả có gì khó hiểu. Nó giản dị dễ hiểu như câu ca dao: 

Trăng lên đỉnh núi trăng tà

Anh thương em thật hay là thương chơi
Trăng lên đỉnh núi chơi vơi
Anh thương em thật thương chơi làm gì.

Giờ thêm MÁI TÓC MÂY thành VẦNG TRĂNG LÊN MÁI TÓC MÂY, hình ảnh rất đẹp nhưng cũng dễ hiểu, chứ đâu phải tán ra:"Mượn vầng trăng nhô đầu lên đám mây đen mà tả cái phút ái ân của đôi trai gái trong lúc giáo đầu”

….

Đọc thơ như công chúng, nghe thơ như công chúng thì có cần gì phải học ngữ pháp, không cầnphải biết Thi pháp là cái quái gì, cũng không cần biết Tu từ học với những ẩn dụ, những động từ này nọ để cố hiểu cho bằng được bài thơ như các nhà bình tán. Cũng chẳng cần biết thủ pháp mô tê răng rứa gì. Nhà thơ cũng vậy, làm ra thơ để ai thích thì đọc chứ không phải để cho các nhà này nọ  mang cách nhìn của mình ra để làm con dao cùn mổ xẻ những con chữ rất đời thường kia.

 Vì vậy, tôi rất đồng thuận với ông Châu Thạch về sự bình tán của hai cây bút khả kính đó: “Không phải có danh vị rồi thì cứ cương lên tự tung tự tác nói gì cũng được đâu”

Và cả ông Phạm Đức Nhì khi nói: Theo tôi, VNP và TK đã đưa trí tưởng tượng đi quá xa.”

4.

 Người ta thường chỉ bình tán thơ cụ Lư trước 1945, không mấy ai bình tán thơ cụ viết sau CM tháng Tám. Không phải vì các bài thơ đó còn ít chất thơ kiểu như các bài: Người con gái Sông Gianh hay O tiếp tế…:

Có phải em,

Người con gái
Tuổi mười bảy mười lăm
Ôm trên người những cành quít cành cam
Của vươn mình, không tiếc:
Phủ lên thành tàu, một áo đẹp nguỵ trang

 

O sợ chồng chê
Nhưng O vẫn bước...
Mình lo việc nước
Chồng chê "mược" chồng!

mà còn bởi có những câu đầm nước mắt:

Em tướt mồ hôi, cơm ngày chẳng đủ

Khi nghe anh hỏi, em cười cười

Đêm về, chao ôi! Lòng muốn khóc

Thương em nhiều mà trách giận ai?

 Và những câu đọc phát gai người:

Mặt trời của tôi đâu rồi?

Mặt trăng cũng chẳng thấy

Chỉ còn tôi, tôi, tôi và tôi.

 

                                       (Thơ Rút Từ ghi chép)

 Mà bình tán không vững lập trường chính trị thì liệu hồn, sẽ bị treo bút hoặc ngồi tù đấy!

Nhiều người từng truyền nhau câu nói của Nguyễn Tuân "bao giờ tôi chết thì nhớ chôn theo tôi một thằng phê bình để ở dưới ấy trao đổi cho đỡ buồn".

Cụ Phan mất năm 1987, cụ Lư mất năm 1991. Hẳn là ở dưới ấy hai cụ cũng vẫn đang trao đổi với nhau và đang đợi chờ những nhà bình tán lớp sau để tham vấn thêm cho đỡ buồn!

Viết nhận xét
  Tên gọi [Đăng ký]
  Mật khẩu (Khách không cần mật khẩu)
  Địa chỉ web
  Email
OpenID Hình vui